نهم : آن است كه خود ، مباشر افعال تيمّم شود ؛ پس مباشر شدن غير ، مع الامكان صحّت ندارد .
دهم : علم به كيفيّت تيمّم است ( 1 ) * و اين قدر كه دانسته باشد كه آن تيمم را كه واقع مىسازد ، موافق فرمودهء جناب اقدس الهى است ، كافى است ، هر چند تفصيل واجبات و مستحبّات و غير آن را ندانسته باشد .
[ آنچه كه تيمّم بر آن صحيح است ]
مبحث چهارم در بيان امورى است كه تيمّم به آن مىشود .
بدان كه خلافى ما بين علما در صحّت تيمّم بر خاك نيست و در جواز تيمّم بر سنگ و نحو آن از ساير روى زمين ما عداى خاك خلاف است « 1 » :
بعضى آن را جايز دانستهاند مطلقا « 2 » و آن را مثل خاك مىدانند و ظاهر اطلاق بسيارى از احاديث « 3 » شاهد بر آن است و احوط مع الاختيار اجتناب از
هامش
( 1 ) * علم به اين معنى غالبا موقوف عليه قصد قربت است ، پس راجع به شرط اوّل مىشود و شرط بودن آن با قطع نظر از قربت مبنى بر بطلان عبادت جاهل است ، اگر چه موافق با واقع افتاده باشد و آن احوط است . ( محمّد باقر )
( 1 ) - ر . ك : مختلف الشيعة ، ج 1 ، ص 419 - 420 ؛ مفتاح الكرامة ، ج 4 ، ص 374 - 380 .
( 2 ) - از آن جمله : شيخ طوسى در المبسوط ، ج 1 ، ص 31 و الخلاف ، ج 1 ، ص 134 ؛ محقّق حلّى در المعتبر ، ج 1 ، ص 372 ؛ علّامهى حلّى در منتهى المطلب ، ج 3 ، ص 59 و اكثر كتب خود ؛ شهيد اوّل در الدّروس الشرعيّة ، ج 1 ، ص 130 ؛ محقّق ثانى در جامع المقاصد ، ج 1 ، ص 479 ؛ شهيد ثانى در روض الجنان ، ج 1 ، ص 324 ؛ محقّق اردبيلى در مجمع الفائدة و البرهان ، ج 1 ، ص 220 و زبدة البيان ، ج 1 ، ص 53 - 54 ؛ محقّق مجلسى در حديقة المتقين ، ص 19 ؛ فاضل نراقى در معتمد الشيعة ، ص 447 .
( 3 ) - وسائل الشيعة ، ج 3 ، ص 343 ، ح 1 و ص 361 ، ح 2 و ص 368 ، ح 7 و ص 384 ، ح 1 و ر . ك : وسائل الشيعة ، ج 3 ، ابواب التيمم باب 7 و 11 و 12 .