تعدّى از مورد حديث ، به صورتى كه عمدا وضو را ترك نموده ، به خوابگاه خود رود ، [ محلّ ] اشكال است ، و همچنان هرگاه آب نزد رختخواب او باشد ، و مانعى از استعمال آن نباشد ، هر چند مانع ، تر شدن رختخواب باشد ؛ و در صورت مفروضه ، تيمّم به رختخواب خود و نحو آن مىتواند نمود ( 1 ) * .
و هرگاه خاك نزد او حاضر باشد ، جواز تيمّم به غبار - چنانچه مورد نصّ است - نيز محلّ تأمّل است .
دويم : تيمّم براى نماز ميّت است ؛ و فرقى نيست ما بين آن كه محدث به حدث اكبر باشد يا اصغر ، و ظاهر اطلاق حديث « 1 » و كلام بسيارى از علما « 2 » عدم فرق ما بين خوف فوت نماز بر ميّت است ، با اتيان به طهارت اختياريّه و عدم آن .
و در غير اين دو صورت ، صحّت تيمّم ، موقوف بر عدم قدرت بر استعمال آب است ؛ چه آب در نزد او موجود نباشد ، يا اين كه موجود باشد ، ليكن به آب نتواند رسيد ، چنانچه در مكان مرتفعى يا منخفضى باشد ، و راه به آن نداشته باشد ، و بر دلو و ريسمان و نحو آن قادر نباشد كه تواند آب را بالا كشد .
يا اينكه از رفتن نزد آب ، خايف بر جان يا عرض يا مال خود يا مؤمنى باشد ، هر چند آب ، كمال قرب را به او داشته باشد ، چنانچه از ترس دشمن در پستوى خانه و نحو آن پنهان شده باشد ، و آب در اتاق يا در خانه موجود باشد .
هامش
( 1 ) * هرگاه غبار خاك ، فى الجمله در او باشد ( محمّد باقر )
( 1 ) - الكافى ، ج 3 ، ص 178 ، ح 2 و 5 ؛ وسائل الشيعة ، ج 3 ، ص 111 ، ح 5 و 6 ، باب 21 ، ابواب صلاة الجنازة .
( 2 ) - از آن جمله : شيخ مفيد در المقنعة ، ص 231 ( زيادات فى الصلاة على الموتى ) ؛ شيخ طوسى در المبسوط ، ج 1 ، ص 35 ؛ يحيى بن سعيد حلّى در الجامع للشرائع ، ص 121 ؛ علّامهى حلّى در ارشاد الاحكام ، ج 1 ، ص 235 و ر . ك : منتهى المطلب ، ج 1 ، ص 455 ؛ مسالك الافهام ، ج 1 ، ص 119 ؛ جواهر الكلام ، ج 5 ، ص 460 .