و روشنائى و تاريكى ، و شب و روز ، و گرم و سرد ، و تر و خشك ، و آفتاب و ماه ، و كوكب ثابت و سيار ، و كوه و صحرا ، و خشكى و دريا ، و زمستان و تابستان ، و جن و انس ، و علم و جهل ، و شجاعت و جبن ، و جود و بخل ، و ايمان و كفر ، و سعادت و شقاوت ، و شيرينى و تلخى ، و صحت و بيمارى ، و پريشانى و توانگرى ، و خنده و گريه ، و شادى و اندوه ، و زندگى و مردن .
و همچنين است ساير اشياء ، پس چنين آفريد اشيا را تا شما متذكر شويد و بدانيد كه خداوند اينها و آفرينندهء اينها مثل نيست ، و به اينها متصف نمىگردد ، چنانچه گذشت ، پس بنا بر اين آيهء كريمه استشهاد خواهد بود براى آن كه اينها را ضد گردانيده تا بدانند كه او ضد ندارد .
و وجه ديگر : آن است كه استشهاد باشد براى آن كه تأليف و تفريق دلالت بر مؤلف و مفرق مىكنند و چنان تأويل كنند آيه را ، حق تعالى از يك نوع جفت نر و ماده را آفريد و با هم الفت بخشيد تا بدانيد كه جدا كردن آنها در صنف و متحد ساختن و الفت دادن در نوع كار خداوند حكيم عليم است .
وجه ديگر : آن است كه بعضى آيه را چنان تأويل كردهاند كه حق تعالى واحد من جميع الوجوه است ، و هر چه غير او است جفت است ، يعنى تعددى در او هست از جهت جنس و فصل ، يا ماهيت و تشخيص ، يا ذات و وجود ، و اين جفت بودن از شواهد امكان است و احتياج به صانع دارد ، و باز خالى از مناسبت نيست با كلام سابق .
ففرق بها بين قبل و بعد ليعلم أن لا قبل له و لا بعد :
پس جدائى افكند به سبب اين مخلوقات ميان پيش و پس تا
بيست و پنج رساله فارسى (فارسى) — صفحة 37
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٧