بودن را مبهم بودن ، و خشكى و صلابت را با ترى ، و سرما را با گرما
مؤلف بين متعادياتها ، مفرق بين متدانياتها ، دالة بتفريقها على مفرقها ، و بتأليفها على مؤلفها ، ذلك قوله عز و جل « و من كل شىء خلقنا زوجين لعلكم تذكرون » .
تأليفكننده است ميان آنها كه با يك ديگر دشمنى دارند ، جدائى افكنده است ميان آنها كه با يك ديگر دشمنى دارند ، جدائى افكنده است ميان آنها كه نزديك يك ديگرند ، دلالتكننده است به جدا كردن اينها بر آن كه جداكننده دارند ، و به الفت دادن اينها بر آن كه الفت دهنده دارند ، اين است معنى گفتهء خدا جليل عزيز از هر چيز آفريديم دو جفت يا دو نوع شايد شما تذكر نمائيد .
مترجم گويد : توضيح اين فقرات وافيات موقوف بر بيان چند فايده است :
اول : در بيان معنى تأليف و تفريق . بدان كه حق تعالى چنانچه ميان اشياء مضادت و مباينت ذاتى و عرضى افكنده است به قدرت كاملهء خود ، ميان ايشان الفت و آميزش نيز داده است ، چنانچه آتش و آب و هوا و خاك را ضد يك ديگر گردانيده ، و هر يك را به صفتى ضد صفت ديگرى مخصوص گردانيده است ، و همچنين ميان اينها در مواليد الفت داده است ، و حيوانات و نباتات و معادن را از اينها آفريده ، و همه را با يك ديگر متفق گردانيده .
و چنانچه اخلاط اربعه را كه خون و بلغم و صفرا و سودا باشند متخالف در كيفيات آفريده ، همه را در بدن حيوانات الفت داده است ، و هر يك را با نهايت الفتى كه با جنس خود دارند از جنس خود جدا كرده ، چنانچه آتش را بگذارند بالا مىرود و ميل به كرهء خود مىكند ، و آب را اگر قاسرى نباشد ميل به گل خود يا به مركز مىكند .
بيست و پنج رساله فارسى (فارسى) — صفحة 35
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٥