پس سيارى گفت : اين تفاوت از جهت كبيسه است و اصحاب ما حساب كردند ، و گفتند : اين به حساب كبيسه درست است « 1 » .
مؤلف گويد : حساب كبيسه كه در اين حديث وارد شده است ، مخالف آن حسابى است كه مشهور است ميان منجمان ، و مشهور موافق ارصاد مشهوره حساب كبيسه به آن قاعدهايست كه سابقا مذكور شد .
و قول ديگر در كبيسه هست كه گفتهاند در هر سه سال يك روز به جهت كبيسه زياد كنند ، و در سال سىام دو روز تا در سى سال يازده روز شود .
و اين قول متروك و مهجور است ، و آن كه حضرت فرمودهاند يا مبتنى بر احتياط است ، يا موافق قاعدهايست كه در آن زمان ميان عرب معروف بوده است ، چنان كه صاحب قاموس گفته است :
كه سال كبيسه آن سالى است كه يك روز از آن را مىدزدند و آن در هر چهار سال مىشود « 2 » . و قرينهاش آن است كه راوى گفت اصحاب ما حساب كردند درست يافتند .
و چون احاديث بسيار وارد شده است كه مدار صوم و فطر بر ديدن ماه است ، شيخ طوسى رحمه اللّه اين احاديث را حمل كرده است بر آن كه سنت است كه آن روز را روزه بدارند به قصد سنت ، كه اگر در واقع از ماه رمضان باشد روزه داشته باشند ، چنان كه روزهء يوم الشك را سنت است كه روزه بدارند ، و اگر ظاهر شود كه از ماه رمضان بوده است از روزهء ماه رمضان مجزى است .
و بعضى گفتهاند مقصود از اين احاديث بيان قاعده حساب
هامش
( 1 ) فروع كافى 4 / 81 ، ح 3 .
( 2 ) قاموس 2 / 245 .