ظنش غالب باشد يا بعد از تجاوز از محل شك كند يا در نافله شك كند ، باز كثير الشك خواهد شد ، و اين مسأله محل اشكال است ، و أحوط آن است كه چنين كسى اگر شكش موجب نماز احتياط يا سجود سهو باشد بجا آورد ، و اگر موجب تلافى در محل باشد بكند ، و احتياطا نماز را اعاده كند .
و اگر كثير الشك در فعلى شك كند و بجا نياورد ، و بعد از گذشتن از محل آن فعل به خاطرش آيد كه آن فعل را نكرده است ، اگر ركن باشد أحوط آن است كه نماز را تمام كند و اعاده نيز بكند ، و اگر غير ركن باشد نمازش صحيح است .
و اگر سجود و يا تشهد باشد بعد از نماز بجا آورد با سجدهء سهو احتياطا ، و اگر ركعت باشد و مبطلى به عمل نياورده باشد كه عمدا و سهوا مبطل باشد مانند حدث ، آن ركعت را بجا آورد ، و اگر مبطل به عمل آورده باشد ، نماز را اعاده كند ، اينها حكم كثير الشك بود .
و اگر كسى سهو بسيار كند كه اعمال را فراموش كند ، بعضى گفتهاند كه او حكم كثير الشك ندارد ، و سهو و شكى كه بكند احكامش را بجا مىآورد و اين قوى است ، و بعضى گفتهاند كه او نيز حكم كثير الشك دارد و بسيارى سهو باعث اين مىشود شك او نيز اعتبار نداشته باشد .
و ليكن همه اتفاق دارند كه اگر فعلى كه فراموش كرده است ركن باشد ، نمازش باطل است اگر وقتش گذشته باشد ، و اگر وقت باقى باشد آن را بجا مىآورد ، خواه ركن باشد و خواه غير ركن ، و اگر فعلى را فراموش كرده باشد كه تدارك بايد كرد ، مانند يك سجده و تشهد ، بعد از نماز بجا مىآورد ، و ليكن مىگويند كه سجدهء
بيست و پنج رساله فارسى (فارسى) — صفحة 322
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٣٢٢