بىگمان كتابي كه هم اكنون در دسترس ماست ، يعنى تفسير روايى پرارج از قرآن ، با يك مقدمهى طولانى كه به نام تفسير علي بن إبراهيم قمى مشهور است ، از علي بن إبراهيم قمى نيست ؛ چون در آخر مقدمهى اين تفسير چنين آمده است : أقول : تفسير بسم اللَّه الرحمن الرحيم حدثني أبو الفضل العباس بن محمد بن القاسم العلوي قال : حدّثنا أبو الحسن علي بن إبراهيم القمي قال : حدّثنى أبى رحمه اللَّه عن . . . . « 1 » از اين عبارت استفاده مىشود كه مقدمهى تفسير ، از خود علي بن إبراهيم قمى نيست ، بلكه از فردى مجهول است كه با عبارت « حدّثنى ، به من خبر داد » از أبو الفضل العباس علوي روايت مىكند ؛ چه اين كه در كتابهاى رجالي شرححالى از أبو الفضل العباس علوي به چشم نمىخورد . با دقت در متن تفسير ، روشن مىگردد كه بيشتر روايات اين تفسير ، با سند علي بن إبراهيم قمى نقل نشده است . مؤلف اين تفسير كه شاگرد - با واسطهى - علي بن إبراهيم قمى است ، حداقل از سه تفسيري كه در اختيارش بوده است ( تفسير علي بن إبراهيم قمى - كه شايد همان است كه نديم در كتاب فهرست خود با عنوان كتاب اختيار القرآن نام برده است « 2 » - تفسير أبى الجارود « 3 » ( زياد بن منذر ) وتفسير فرات كوفي كه هم طبقهى أبو جعفر كلينى است ) اين مجموعه را تدوين كرده وچون بيشتر مطالب وى ، آراى علي بن إبراهيم ويا با واسطهى سند اوست ، به نام تفسير علي بن إبراهيم مشهور شده است . وى در موارد متعدد ، با تعبير « قال علي بن إبراهيم » رأى قمى را بدون واسطه ( كه ظاهراً از تفسير علي بن إبراهيم قمى بر گرفته ) مىآورد « 4 » و
سلامة القرآن من التحريف (تحريف ناپذيرى قرآن) ( فارسى) — صفحة 213
مساهمون: فتح الله المحمدي ( نجارزادگان )
ص٢١٣
هامش
( 1 ) . علي بن إبراهيم قمى ، تفسير القمي ، ج 1 ، ص 27 . براي توضيح بيشتر در اين باره ، ر . ك : آغا بزرگ تهرانى ، الذريعة إلى تصانيف الشيعة ، ج 4 ص 303 .
( 2 ) . محمد بن إسحاق نديم ، الفهرست ، ص 277 .
( 3 ) . ر . ك : علي بن إبراهيم قمى ، همان ، ج 2 ، ص 21 ، 27 و . . .
( 4 ) . ر . ك : همان ، ج 1 ، ص 299 ؛ ج 2 ، ص 21 ، 101 ، 111 و . . .