اسيرى به آنان تحويل داده مىشد و آنان نيز به او محبت مىكردند ، خرج غذا و پوشاك و مسكن او را مانند ساير افراد خانواده مىپرداختند و در طول زمان او را آموزش اسلامى مىدادند تا مسلمان شود . اگر اين فرد مسلمان مىشد ، آزاد مىگرديد . لكن مخارج مصرفى وى بايد پرداخت شود تا به خانوادهى سرپرست او ضربهى اقتصادى وارد نشود . بدين صورت كه يا خودش كار كند و بپردازد و يا ديگرى . زيرا نفقه و مخارج آنان برعهدهى سرپرست خانواده نيست و برعهدهى خودشان است كه طبعاً بايستى شغلى را كه مىتوانند انجام دهند تا مخارجشان را تأمين كنند و مزدشان نيز بايستى بهطور عادلانه محاسبه و پرداخت شود و حتى اگر بيش از مخارجش درآمدى داشت ، مابقى حق خود اوست و سرپرست او تنها مىتواند مخارج او را اخذ كند . بنابراين بحث خريد و فروش انسان مانند ساير اموال بهطور مطلق ، مطرح نبوده و نيست . بحث بيگارى كشيدن يا بىاحترامى هم نيست ، بلكه بحثِ بهترين راه براى نگهدارى اسراى جنگى است كه در حين اسارت ، هيچ كار اضافهاى نبايد انجام دهند ، بلكه تنها بايد همانند افراد خانه كارهاى جزيى را انجام دهند ، فقط فرقشان در اين است كه مخارجشان را خودشان بايد تأمين كنند و اگر نتوانستند درآمدى داشته باشند ، آنها را به خانهى ديگرى منتقل مىكردند و مخارج مصرف شده قبلى را محاسبه و دريافت مىنمودند .
پس اين رفتار صحيح و خردمندانهى اسلامى را نمىتوان بردهدارى نام نهاد ، زيرا سيستم نگهدارى غلام و كنيز در قرون اوليهى اسلام ، به ترتيب فوقالذكر باعث تربيت و مسلمان شدن بسيارى از كفار مىگرديد . چنانكه امام سجاد و ائمه ديگر عليهم السلام بدين وسيله در خانههاى خود به ترويج تفكّر شيعى و ازدياد شيعيان و قرآن و اصول مذهب مىپرداختند . اما اگر كسانى در قرون اوليه به نام اسلام با غلامان و كنيزان رفتار بردهدارى با اسرا مىكردند ، دليل بر تأييد اسلام نيست ، بلكه اشتباه و خشونت از آن حكام جور بوده كه بر خلاف احكام اسلامى رفتار ناشايست و ظالمانه با اسراى جنگى مىكردند . امامان معصوم عليهم السلام هيچگاه چنين رفتار غيرشرعى را با اسرا نداشتند و آنان بدون هيچگونه تحميل و بىعدالتى رفتار انسان دوستانهاى نسبت به اسرا داشتند .
نقدى بر دين پژوهى فلسفه معاصر (فارسى) — صفحة 336
مساهمون: الشيخ محمد الصادقي الطهراني
ص٣٣٦