زنده و زندگى بخش است ، موضوع و حكمش يابندهى يكديگرند و ارتباط تنگاتنگ با هم دارند ، البته نحوهى تغيير موضوعات سه بُعدى است :
1 - موضوعى كه در صدر اسلام بوده و در زمانهاى بعد به دو حالت ، توسعه پيدا مىكند : يا تعداد موضوعات معين شده بيشتر مىشود ، و يا اين كه موضوعات مشابه جديد و مختلفى به وجود مىآيد .
2 - موضوعاتى كه كاهش مىيابند .
3 - موضوعاتى كه بهطور كلى از ميان مىروند .
حالت اول : مثل مسابقات حلال در باب شرطبندى است كه در زمان صدر اسلام تنها چهار نوع شرطبندى و مسابقه ، مستحب يا واجب شناخته شده بود : تيراندازى ، دوندگى ، شنا و اسبدوانى . البته به طوركلى مسابقه ، برد و باخت و شرطبندى در تمام موارد حرام است ، مگر در مواردى كه به دليل هدف مقدّس افزايش نيروى جنگى و آمادگى در برابر تهاجم يا ورزشهايى به هدف افزايش نيروى بدنى و تضمين سلامتى ، بُرد و باخت ، جايز بلكه واجب شمرده شده است ، چنانكه آيهى « وَ اعِدُّوا لَهُم مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِن رِباطِ الخَيلِ » ( انفال / 60 ) تا حدى كه مىتوانيد در برابر كفار از تمامى نيروها آماده سازيد .
قسمت اوّل آيه ، حكم و قسمت دوّم ، موضوع است ، قرآن حتى در بعضى موضوعات نيز بياناتى دارد ( مانند آيهى فوقالذكر ) تا چه رسد به احكام . حكم آيه تغيير نكرده و نمىكند ، لكن موضوع تا حدود زيادى تغيير و توسعه يافته است . موضوع ، زيرمجموعهى حكم است . در هر زمانى بايد در آمادگى دفاعى با همهى قوا مهيا باشيد .
مثلًا تيراندازى در سابق با تير و كمان بود ، الآن با انواع سلاحهاى جنگى مسابقه تيراندازى جايز است ، سابقاً فقط شنا ، روى آب انجام مىشد ولى اكنون مسابقات غوّاصى و تمرينهاى زير دريايى هم جايز است ، در اسبدوانى و دوندگى ، فقط اسب و شتر وجود داشت و افراد نيز پياده بودند ، اما حالا مسابقه با تانك و هواپيما و كشتى و زيردريايى و انواع رزمايشهاى چريكى مشمول آيه شريفه مىباشد . زيرا مناطِ مسابقه
نقدى بر دين پژوهى فلسفه معاصر (فارسى) — صفحة 311
مساهمون: الشيخ محمد الصادقي الطهراني
ص٣١١