يافتههاى برونى را از ذهن خود دور مىكردند و صادقانه به قرآن كريم مراجعه مىفرمودند و قرآن را با توجه به معانى خود قرآن و انتظارات آن بررسى و تحقيق مىفرمودند - تااينگونه گرفتار تشتّت فكرى و سليقهاى قرار نگيرند ، زيرا با يك بررسى ساده و بى كلك در آيات شريفه قرآن كاملًا متوجه مىشدند كه وحى پايانى بهگونهاى است كه همگان مىتوانند - حدّاقل ظواهر و نصوص آن را بفهمند . لكن در مرحلهى بعدى با دقت و تقواى بيشتر ، مىتوان بطون عمقىِ بيشترى را دريافت كرد .
مثل خورشيد كه اگر بهطورِ سطحى به آن بنگريم ، فقط نور و گرماى آن را مىيابيم . لكن با دقت و علم و آگاهى بيشتر مىتوانيم ، استفادههاى بيشترى از خورشيد و انرژى او كسب نماييم .
اما در آيات الاحكام قرآنى هيچ بطنى نداريم . « 1 » مانند : « أقيمُوا الصَّلوةَ و آتُوا الزَّكاة » كه بطنى ندارد . البته در عمل بهتر و با توجه بيشتر ، عمق ايمانى مؤمن افزايش مىيابد ، و اين مسئله ربطى به بطن و بطون ندارد زيرا الفاظ آيات الاحكام داراى بطونى پيچيده نيستند و با صراحت معناى وجوب يا حرمت را افاده مىكنند و از مكلّف ، اطاعت و تبعيت مىطلبند . عدهاى خواستهاند براى احكام هم مانند بحث ذات و صفات الهى فلسفهتراشى كنند و گفتهاند كه مثلًا نماز نوعى ورزش است و روزه نوعى مداوا است . . . لكن اينها چيزى جز توجيهات غلط و تحميلى نيست و ما اگر هم بخواهيم دربارهى علت يا خاصيّت احكام نظر دهيم ، بايد از خود قرآن پيروى كنيم ، چنانكه مىفرمايد : « اقِمِ الصلوةَ لِذِكْرى » ( طه / 14 ) نماز را براى ياد من به پا دار . يا « إنَّ الصلوةَ تنهى عن الْفَحْشاءِ والمُنكَر » ( عنكبوت / 45 ) بىگمان نماز از فحشاء و منكر بازمىدارد .
هامش
( 1 ) - خوشبختانه با سير در آياتالاحكام حتى يك مورد هم نداريم كه ذوبطن باشد تا بخواهيم آن را مورد بحث قرار داده و بهانهگيرى كنيم - آياتى متشابه است كه مربوط به صفات ذات و اسماء و افعال الهيّه است چنانچه قبلًا گذشت و بعداً نيز اشاره خواهد شد . بنابرين آنچه از آيات قرآنى كه ذوبطن و داراى بطنالبطن است - همهاش مربوط به اوصاف و اسماء و افعال الهى است و بس - و اگر آياتالاحكام نيز مانند آيات مختصّ به ذات و اسماء و صفات الهى داراى بطن و بطون بود فهم تكاليف براى عموم ناس و طبقات مختلفه دچار عسر و حرج مىشد چون فهم بطون مخصوص خاصّان امت است . اما فهم تكاليف جنبهى عمومى دارد و همگانى است - شما نيز آيات الاحكام را با دقت مطالعه كنيد صحت كلام بر شما واضح و روشن مىگردد . ( خادمالقرآن )