نماز به شكل هميشگى تذكر داده شده است ، بدينگونه كه پس از پايان يافتن خوف چنين مىفرمايد : « فَأِذا قَضَيْتُمْ فَأذكُرُوا اللَّهَ قياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِكُمْ فَأِذا اطْمَأنَنْتُم فَأقيمُوا الصَّلوةَ انَّ الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤمِنينَ كِتاباً مَوقُوتاً » ( نساء / 103 ) . . . چون به حالت اطمينان رسيديد [ بر خلاف حالت پيشين كه از نماز كم كرديد ] نماز را به درستى و قيام بجا آوريد كه همانا نماز بر مؤمنين در وقت معين نوشته شده است » يعنى شما حق نداريد به علت ترس از دشمن نماز را ترك كرده و پس از وقتش به هنگام اطمينان بخوانيد ، بلكه بايد آن را در وقت معين خودش ولى با كمبودى كيفى بجا آوريد . پس مىبينيم كه قصر و كوتاهى نماز تنها در حال خوف و ضرورت جايز است و بس ؛ نه صرف اين كه وقتى چند كيلومتر از وطن و قرارگاه خود دور شدى ، بدون هيچگونه ضرر و خطرى از نماز بكاهى .
و آن هم از ركعات نماز - و آن هم از ركعات نمازهاى 4 ركعتى كه 2 ركعت آن را نابود نمايى - عجباً ؟ ثانياً « ان خفتم » بيانگر حالتى از حالات روحى انسان است كه ربطى به كم كردن از عدد ركعات نماز ندارد ، بنابراينخوف فقط در كيفيت نماز تأثير مىگذارد و جايى براى قصر در كميت در صورت ترس يافت نمىشود ، مگر در صلوة غريقان يا مشابه آن . بالاخره در صورتى كه لازمهى نگهداشتن يكى از نواميس پنجگانه : دين ، جان ، عقل ، آبرو و يا مال ، كاستن از كيفيت نماز باشد ، واجب است از كيفيت آن كاسته شود ، و در غير اين صورت به هنگام عدم ترس يا عدم مشقت جانفرسا ، هرگونه كاستى از نماز حرام است ، روى اين اصل با وجود راههاى هموار و امن و وسايل آسان ، مثل همين زمانىكه ما در آن زندگى مىكنيم در تمامى كره زمين ، هرگز از كيفيت نماز هم كاسته نمىشود ، تا چه رسد از كمّيتش ، زيرا خوف و خطرى كه باعث قصر صلوة و افطار روزه باشد بر هيچ يك از نواميس خَمسه در سفرهاى امروزى متصور نيست و تنها در هنگام جنگ و خطر در هر زمانى كيفيت نماز به مقدار لازم تغيير پيدا مىكند و بس ، يعنى قاعده اين است كه : كيفيت نماز - كه اهميتش كمتر از ركعات آن است - در صورتى كم مىشود كه ضرورتى بالاتر وجود داشته باشد . « 1 »
هامش
( 1 ) - بنا به قاعده - دوران ميان اهم و مهم قرآنى ، حديثى عقلى و عملى در همه موارد اهّم اولى و مقدم مىباشد - در اينجا نيز يعنى « فَليس عليكم جناحٌ ان تقصروا من الصلاة » قصر در زمان خوف ، مرّدد است بين كم و كيف - قهراً حفظ كميّات صلوة اهمّ است و حفظ كيفيت نيز مهّم بنابراين آيه شريفه به طور صددرصد قصر كيفى را مىرساند و نه قصر كمى را مگر در مورد غريق و مشابه آن مثلًا بعضى از واجبات نماز و كل مستحبات آن در حال خوف كسر مىشود و به اقّل اكتفا مىشود اذان و اقامه گفته نمىشودقنوت حذف مىشود - تكبيرهاى داخلى حذف مىشود در سلامهاى نماز به يك سلام اكتفا مىشود و . . . بنابراين قصر در صلوة يعنى حذف بعضى از واجبات و ترك كل مستحبات نه اين كه كمر نمازهاى چهار ركعتى را بشكنند و نماز را تنصيف كنند ، اسمش را بگذارند قصر الصلاة و مگر « الصلاة » فقط نمازهاى چهار ركعتى است ؟ ( خادمالقرآن )