19 تفسير به رأى
دكتر سروش : مناقشات مفسران دربارهء معنا و مصداق « تفسير به رأى » هيچ گاه به سرانجامى نرسيده است . همه مدعىاند كه از اين كار پرهيز كردهاند و در عين حال يكديگر را به ارتكاب اين گناه متهم كردهاند كه قرآن را تابع رأى خويشتن آوردهاند . حقاً هم همين طور است . اما هيچ كس هم واقعاً راه برونشوى نشان نمىدهد . اين امر حكايت از دشوارى مسأله مىكند . در روزگار ما آقاى طباطبايى صاحب تفسير الميزان خود در معرض اين اتهام قرار گرفت ، . علىرغم آنكه او خود را در مقدمهى تفسيرش از خلط ميان « تطبيق » و « تفسير » تحذير كرده بود ، او در ادامه مىگويد : « همه مىكوشند انديشههاى علمى و يا فلسفى بيرون دينى را به تكلّف بر معانى آيات تحميل كنند و به گونهاى تأويلگرانه آيات را بر معانى بعيد و غير مستقيم حمل كنند » روش او به تعبير خود وى ، عبارت است از مقابلهى يك بخش از متن با بخش ديگر تا به اين ترتيب معنااز طريق دور هرمنوتيكى ساخته شود [ گويى هيچ پيشفرضى در كار او نيست ] . اما او در مقدمه نكتهاى را تصريح مىكند كه زبان قرآن را نبايد بيش از حد بر معانى مادّى الفاظ حمل كرد . الفاظ بيش از آن كه بر مصاديق مادى و كنونى دلالت كنند بر خدمات و