11 قبض و بسط تئوريك شريعت
دكتر سروش : فهم ما از متون دينى بالضروره متنوع و متكثر است . بلكه سيال است . دليلش هم اين است كه متن صامت است و ما همواره در فهم متون دينى و تفسير آنها ، خواه فقه باشد ، خواه حديث ، خواه تفسير قرآن ، از انتظارات و پرسشها و پيشفرضهايى كمك مىگيريم . و چون اين انتظارات و پرسشها و پيشفرضها از بيرون دين مىآيند و چون بيرون دين متغير و سيال است و علم و فلسفه و دستآوردهاى آدمى مرتباً در حال تزايد و تراكم و تغيير و تحولند ، ناچار تفسيرهايى كه در پرتو آن پرسشها و انتظارات و پيشفرضها انجام مىشوند ، تنوع و تحول خواهند پذيرفت . اين مجمل نظريهاى است كه در قبض و بسط آمده است . [ كيان / 36 ] مدعاى قبض و بسط را در سه اصل مىتوان بيان كرد :
1 - فهم ( صحيح يا سقيم ) شريعت سراپا مستفيد و مستمد از معارف بشرى و متلائم با آن است . و ميان معرفت دينى و معارف غير دينى داد و ستد و ديالوگ مستمر برقرار است . ( اصل تغذيه و تلائم ) .
2 - اگر معارف بشرى دچار قبض و بسط شوند ، فهم ما هم از شريعت دچار قبض و