است . بنابراين هر چه علم پيشرفت كند امر آيه شامل كل توانايىهاى انسان است ، زيرا مىفرمايد : آنچه در آسمانها و زمين است بنگريد . نگرش آسمانى و زمينى به هنگام نزول اين آيه و آيات مشابهش ، نگريستن با چشم عادى در آسمانها و زمين بوده و سپس نگرشى با چشمهاى مسلح و دوربينها ، و در قرن اخير نگرشى نزديكتر و با فضاپيماها و وسايل ديگر است . گرچه بشر تا اندازهاى توانسته است از قسمت ناچيزى از آسمان پرده بردارد ، لكن هنوز هم راهى بسيار طولانى براى افزايش علم و آگاهى او در اين زمينهها وجود دارد كه آيه شامل همهى آنها نيز مىشود . همچنين در آيهى : « وَ كَأَيْنٍ مِنْ آيَةً فِى السَّمواتِ وَالارْضِ يَمُروُّنَ عَلَيْها وَ هُمْ عَنْها مُعْرِضُون » ( يوسف / 105 ) و چقدر از آياتى كه در آسمانها و زمين است ، دائماً بر آنها مرور مىكنند و حال آن كه از همين نشانهها روىگردانند .
در اينجا به عنوان يك خبر غيبى و پيشگويى اشارهاى به مرور بر آيات و نشانههاى آسمانى در آينده ذكر شده كه مشتمل بر مرورهايى از دور و نزديك با تلسكوپها و فضاپيماها و وسايل ديگر است . اين قبيل آيات دلالت بر حركت و مرور انسانها در آسمانها و زمين دارند . گذشتگان كه نمىتوانستند چگونگى سفرهاى آسمانى را درك كنند و نبايستى اين آيات را به اشتباه ، معنى و تفسير مىكردند ؛ چون كه « يمرّون عليها » را تنها نظاره كردن با چشمهاى غير مسلح در آيات و نشانههاى آسمانها و زمين معنا كردهاند ، در حالىكه معناى مشخص « يمرّون عليها » - چنانكه از لحن آيه برمىآيد - ناظربر دو نوع از مرور و نگرش است . يك نوع مرور و نگرش با چشمهاى مسلح و نوع ديگر ، مرور فيزيكى از نزديك است و دلالت آيه بر مرور فيزيكى بيشتر است ، زيرا فرموده « يمرون عليها » : مرور مىكنند بر آنها . مرور بر يك چيز يعنى حركت روى آن با سيطرهى بر آن و نظارهى آيات آسمانى با چشم غير مسلح كمترين مرحلهى مرور بر آنهاست ؛ يعنى « عليها » بهگونهاى تكاملى از نظاره با چشم غير مسلح تا نظاره با چشمهاى مسلح و بالاتر از آن با فضاپيماها و وسايل اختراعى بالاتر ، آيه شريفه همه
نقدى بر دين پژوهى فلسفه معاصر (فارسى) — صفحة 106
مساهمون: الشيخ محمد الصادقي الطهراني
ص١٠٦