و بديهى است كه ذات اقدس ، نافذ و انفذ و مقول تشكيك نيست و كلّ و جزئى براى او فرض نتوان كرد و او را به جهت خود مسألت نتوان نمود ، بلكه مسألت از آن علمى توان نمود كه نزد خداى - عزّوجلّ - است در امُّ الكتاب بعد از خروج و نافذ نشود در معلومات ؛ چنانچه در الكافي از امام محمّد باقر عليه السلام روايت نمود كه فرمود :
« إنّ للَّه - عزّ وجلّ - علمين : علمٌ مبذولٌ و علم مكفوفٌ ؛ فأمّا المبذولُ فليس « 1 » من شيء تعلمُه الملائكةُ والرسلُ إلّانحن نعلمُه ، و أمّا المكفوفُ فهو الّذى عند اللَّه - عزّ وجلّ - في أُمّ الكتاب إذا خرج نفذ » « 2 » .
و امُّ الكتاب همان است كه موسى [ عليه السلام ] فرمود :
« عِلْمُها عِنْدَ رَبِّي فِي كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى »
« 3 » و هر عاقل مىداند كه علمى كه در كتاب است عين ذات بارى نيست ، چنانچه علوم مدوّنه در كتب علما عين ما في أنفسهم نيست ، هر چند غير علم ايشان هم نيست و اگر صد نسخه از روى يكديگر برداريد ، هيچ يك مغاير با علم ايشان نيست و در صورتى كه علم علما - كه عين ذات انسان نيست - به حقيقت در كتب در نيايد و هر قدر بنويسند نفوس انسان هرگز از آن علوم خالى نماند ، علم حضرت حقّ - جلّ و علا - كه عين ذات اوست ، به طريق اولى در كتابى در نيايد و خداوند جميع علوم نزد خود را كه در امّ الكتاب هست ، همه را در قرآن مندرج فرموده و قرآن را به خلفا و حجج خود به ميراث داده ؛ چنانچه صاحب الكافي از امام موسى كاظم عليه السلام حديثى روايت مىكند كه :
إنّ اللَّه يقول :
« وَ ما مِنْ غائِبَةٍ فِي السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ »
« 4 » ثمّ قال :
« ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنا مِنْ عِبادِنا »
« 5 » ؛ فنحنُ الذين اصطفانا اللَّهُ - عزّ وجلّ - و أورثَنَا هذا الذي فيه تِبيانُ كلّ شيء « 6 » .
هامش
( 1 ) . در الكافي و بصائر الدرجات : « فإنّه ليس » بدل « فليس » .
( 2 ) . الكافي ، ج 1 ، ص 255 ، ح 3 ؛ بصائر الدرجات ، ص 109 ، ح 3 ؛ و ص 112 ، ح 18 .
( 3 ) . طه ( 20 ) : 52 .
( 4 ) . نمل ( 27 ) : 75 .
( 5 ) . فاطر ( 35 ) : 32 .
( 6 ) . الكافي ، ج 1 ، ص 226 ، ح 7 ؛ تأويل الآيات ، ص 480 .