كَذَبَ عَلَى اللَّهِ » .
شرح : قُبحِ امرِ اللَّه تعالى به فَحْشَاء كنايت است از قُبح جبرِ اللَّه تعالى بر فحشا ؛ زيرا كه قبح اوّل ، لازم دارد قبح دوم را به طريق اولى . و در سورهء اعراف چنين است :
« وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدْنا عَلَيْها آباءَنا وَ اللَّهُ أَمَرَنا بِها قُلْ إِنَّ اللَّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ أَ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ »
« 1 » .
فرق ميان فاحشه و فَحشا اين است كه : تاء در « فَاحِشَة » براى مبالغه است ، پس « فاحشة » به معنى به غايت رسوا است و آن اين جا عبارت از تقليد اهل ظن است كه چون خالى از ظن نيز هست رسواتر است از حال اهل ظن ، به اعتبار اين كه دور تر است از علم و منافىتر است با شواهد ربوبيّت و محكمات كتب الهى كه در آنها امر به پيروى علم و نهى از پيروى غير علمِ صريح است . و همچنين ظن ضعيف ، دور تر است از ظن قوى نسبت به علم . و « فَحْشَاء » مؤنّث « فاحِش » است ، پس به معنى خصلتِ رسواست .
و ترجمهء آيت اين است : و چون مشركان كنند به غايت رسوا را ، گويند : يافتيم پدران و بزرگان خود را بر آن و اللَّه تعالى امر كرده ما را به آن . بگو اى محمّد : به درستى كه اللَّه تعالى امر نمىكند به خصلتِ رسوا كه منافى شواهد ربوبيّت و وجوبِ اعتراف به ربّ العالمين است و منافى محكمات كتب الهى است ، خواه رسواتر باشد و خواه نه ؛ آيا مىگوييد بر اللَّه تعالى چيزى را كه نمىدانيد و پيروى ظن در آن مىكنيد ؟
و مىآيد در « كِتَابُ الْحُجَّة » در حديث نهمِ باب هشتاد و چهارم كه « بَابُ مَنِ ادَّعَى الْإِمَامَةَ وَلَيْسَ لَهَا بِأَهْلٍ » است كه مراد به فاحشه ، اقتدا به ائمّهء جور است و حاصل آن ، همين است كه گفتيم .
يعنى : روايت است از امام جعفر صادق عليه السلام گفت كه : هر كس كه دعوى كرد كه اللَّه تعالى امر مىكند به رسوا ، پس به تحقيق دروغ بسته بر اللَّه تعالى . و هر كس كه دعوى كرد كه اللَّه تعالى سررشتهء نيك و بدِ افعال را مفوَّض سوى آن كس كرده ، پس به تحقيق دروغ بسته بر اللَّه تعالى .
هامش
( 1 ) . اعراف ( 7 ) : 28 .