[ حديث ] اوّل
اصل : [ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ وَإِسْحَاقَ بْنِ مُحَمَّدٍ وَغَيْرِهِمَا رَفَعُوهُ ، ] قَالَ : « كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام جَالِساً بِالْكُوفَةِ بَعْدَ مُنْصَرَفِهِ مِنْ صِفِّينَ إِذْ أَقْبَلَ شَيْخٌ فَجَثَا بَيْنَ يَدَيْهِ ، ثُمَّ قَالَ « 1 » : يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ ، أَخْبِرْنَا عَنْ مَسِيرِنَا إِلى أَهْلِ الشَّامِ ، أَ بِقَضَاءٍ مِنَ اللَّهِ وَقَدَرٍ ؟ فَقَالَ لَهُ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام : أَجَلْ يَا شَيْخُ ، مَا عَلَوْتُمْ تَلْعَةً وَلَا هَبَطْتُمْ بَطْنَ وَادٍ إِلَّا بِقَضَاءٍ مِنَ اللَّهِ وَقَدَرٍ » .
شرح : بدان كه علّامهء حلّى - رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالى - در شرح تجريد ، بر طبق عبارت ماتن ، روايت اين حديث را نسبت به اصبغ بن نباته داده و حال آن كه اصبغ اين را روايت نكرده ، بلكه راوىِ حديثى است كه ابن بابويه روايت كرده و نقل شد در شرح حديث سوّمِ باب سابق ؛ و آن ، به اين مبحث دخلى ندارد و مَعَ هذَا خيال كرده كه از اين حديث ظاهر مىشود كه قدريّه ، اشاعرهاند . و بيان خواهيم كرد در همين حديث ، در شرح « تِلْكَ مَقَالَةٌ » تا آخر كه آن باطل است .
الْمُنْصَرَف ( به ضمّ ميم و فتح راء ، مصدر ميمىِ باب انفعال ) : برگرديدن .
صِفِّين ( به كسر صاد و تشديد فاء مكسوره و سكون ياء دو نقطه در پايين زايده و نون اصليّه ) : مكانى است كه جنگ ميان حضرت شاهِ ولايت و ميان معاويه در آن جا شد . و در آن ، دو قسم اعراب است ؛ اوّل اين كه : نون محلّ حركات ثلاث باشد . دوم :
تشبيه نون اصليّه به نون جمع و اعراب به حروف . و بنابر اوّل ، صرف و منعِ صرف جايز است .
إِذْ ( به كسر همزه و ذال با نقطه ) براى مُفاجأة است ، اگر چه بعد از « بَيْنَا » و « بَيْنَمَا » نيست صريحاً ، ليك بعد از مقامِ آنها است .
الْإِقْبَال : رو آوردن . الْجُثُوّ ( به ضمّ جيم و ضمّ ثاء سه نقطه و تشديد واو ، مصدر باب « نَصَرَ » ) : به دو زانو نشستن .
مراد به قضا و قدر اين جا ، آن نيست كه در بيان خصالِ سَبع گذشت در باب بيست
هامش
( 1 ) . كافى مطبوع : + / « له » .