قَالَ : يَا مُوسى ! بِكُمْ وَجَدْتُ خَطِيئَتِي قَبْلَ خَلْقِي فِي التَّوْرَاةِ . قَالَ بِثَلَاثِينَ سَنَةٍ ؟ قال :
قَالَ : فَهُوَ ذلِكَ ؟ قَالَ الصَّادِقُ عليه السلام : فَحَجَّ آدَمَ مُوسى عليهما السلام . « 1 »
خَطِيبَة ( به ضمّ خاء با نقطه و فتح طاء بى نقطه و تشديد ياء دو نقطه در پايين مكسوره و باء يك نقطه و تاء وحدت ) مصغّر است و عبارت از يك خطابِ سهلِ غير صريح است .
خُلْف ( به ضمّ خاء با نقطه و سكون لام و فاء ، اسم مصدرِ باب افْعال ) به معنى مخالفت است . و ابن اثير از مخالفان در نهاية گفته كه : « الحجة الدليل والبرهان من حاججته حجاجا ومحاجة فانا محاج وحجيج فعيل بمعنى فاعل ومنه الحديث فحج آدم موسى أي غلبه بالحجة » « 2 » .
و ظاهر آنچه مىآيد در « كِتَابُ الْإِيمَانِ وَالْكُفْر » در حديث يازدهمِ باب شصت و يكم كه « بَابُ ذَمِّ الدُّنْيَا وَالزُّهْد فِيهَا » است ، اين است كه : اصل شجرهء اخرى ، در بيرون جنّت بوده و بعضِ شاخهاى آن ، داخل جنّت شده بوده و ابليس به آن وسيله ، تلبيس كرده و آن را از جملهء افراد مَأمورٌ بِه در آيت :
« كُلا مِنْها رَغَداً حَيْثُ شِئْتُما »
« 3 » وانموده ، پس مىتواند بود كه نهى دوم مفهوم باشد از
« كُلا مِنْها رَغَداً حَيْثُ شِئْتُما »
؛ زيرا كه در صورتِ آماده بودن رزق فراخِ مباح يقينى ، ارتكاب خوردن چيزى كه داخل آن نباشد ، قسمى از حرص است و خلاف اولى است .
و بر هر تقدير ، مراد به نهى در اين حديث و حديث آينده و در آيت :
« أَ لَمْ أَنْهَكُما عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ »
« 4 » نهى دوم است كه نهى است از قبول دلالت ابليس در قول او ، كه مذكور است در سورهء طه كه :
« يا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلى شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَ مُلْكٍ لا يَبْلى »
« 5 » و قول ابليس كه مذكور است در سورهء اعراف كه :
« ما نَهاكُما رَبُّكُما عَنْ هذِهِ الشَّجَرَةِ
هامش
( 1 ) . تفسير القمّي ، ج 1 ، ص 44 .
( 2 ) . بقره ( 2 ) : 35 .
( 3 ) . بقره ( 2 ) : 35 .
( 4 ) . اعراف ( 7 ) : 22 .
( 5 ) . طه ( 20 ) : 120 .