يعنى : اوّلِ اطاعت و ايمان به اللَّه تعالى ، اعتراف به ربوبيّت اللَّه تعالى است . و باعث مقبول بودنِ آن ، اعتراف به يگانگى اوست در وجوبِ بِالذّات و خواصّ آن . و باعث مقبول بودن آن ، نفى كيفيّات است از او براى گواهى دادنِ هر كيفيّت عارض به اين كه آن غيرِ معروض است و گواهى دادن مكيّفِ معروض به اين كه آن غيرِ عارض است و گواهى دادن عارض و معروض به اعتبار اين كه مقارن يكديگر و عارض و معروضاند به دو تا كردن ، كه سر باز مىزند از آن ازل . پس هر كه بيانِ كنه اللَّه تعالى كرد ، پس به تحقيق صاحب مقدار و حدود كرد او را . و هر كه صاحب مقدار و حدود كرد او را ، پس به تحقيق شمرد او را از مخلوقان . و هر كه شمرد او را از مخلوقان ، پس به تحقيق باطل كرد قِدَمِ او را .
اصل : « وَمَنْ قَالَ : كَيْفَ ؟ فَقَدِ اسْتَوْصَفَهُ ؛ وَمَنْ قَالَ : فِيمَا « 1 » ؟ فَقَدْ ضَمَّنَهُ ؛ وَمَنْ قَالَ : عَلى مَا « 2 » ؟ فَقَدْ حَمَّلَهُ « 3 » ؛ وَمَنْ قَالَ : أَيْنَ ؟ فَقَدْ أَخْلى مِنْهُ ؛ وَمَنْ قَالَ : مَا هُوَ ؟
فَقَدْ نَعَّتَهُ ؛ وَمَنْ قَالَ إِلى مَا « 4 » ؟ فَقَدْ غَايَاهُ ، عَالِمٌ إِذْ لَامَعْلُومَ ، وَخَالِقٌ إِذْ لَا مَخْلُوقَ ، وَرَبٌّ إِذْ لَامَرْبُوبَ ، وَكَذلِكَ يُوصَفُ رَبُّنَا ، وَ فَوْقَ مَا يَصِفُهُ الْوَاصِفُونَ » .
شرح : بيان الفاظ استفهام در امثال اين گذشت در آخر شرح حديث سابق .
الاسْتِيصَاف : چيزى را صاحب عارضِ كائنِ في نَفْسِهِ در خارج شمردن .
ابقاى الفِ مَا استفهاميّه ، با وجود حرف جرّ ، شاذّ است ، پس اين جا الف اطلاق است ، چون حكايت كلام سائل است ، پس همه جا ، محلّ وقف است ، نظير
« وَ تَظُنُّونَ بِاللَّهِ الظُّنُونَا »
« 5 »
.
هامش
( 1 ) . كافى مطبوع : « فيمَ » .
( 2 ) . كافى مطبوع : « عَلامَ » .
( 3 ) . كافى مطبوع : « جهله » .
( 4 ) . كافى مطبوع : « إلامَ » .
( 5 ) . احزاب ( 33 ) : 10 .