اركان است ، رفيع بناست ، بزرگ پادشاهى است ، مُشرفِ نعمتها است ، بلند آسمان است .
اصل : الَّذِي يَعْجِزُ الْوَاصِفُونَ عَنْ كُنْهِ صِفَتِهِ ، وَلَا يُطِيقُونَ حَمْلَ مَعْرِفَةِ إِلهِيَّتِهِ ، وَلَا يَحُدُّونَ حُدُودَهُ ؛ لِأَنَّهُ بِالْكَيْفِيَّةِ لَايُتَنَاهى إِلَيْهِ » .
شرح : يَعْجِزُ از باب « ضَرَبَ » و « عَلِمَ » است . وَاصِفُون عبارت است از ثناگويان .
الْكُنْه ( به ضمّ كاف و سكون نون و هاء ) : مقدار ؛ و مراد اين جا تفصيل است .
الصِّفَة : ثناگويى ، و آنچه به آن ثنا گفته مىشود مثل علم و قدرت . و هر دو اين جا مناسب است .
و از جمله دلايل عجزِ واصفان از كنه صفتش اين است كه بعضِ اجزاى اسم اعظم ، معلوم غير اللَّه تعالى نيست ، چنانچه مىآيد در « كِتَابُ الْحُجَّة » در احاديثِ « بَابُ مَا أُعْطِيَ الْأَئِمَّةُ مِنِ اسْمِ اللَّهِ الْأَعْظَمِ » كه باب سى و ششم است .
الْإِطَاقَة : تاب آوردن .
الْإِلهِيَّة ( به كسر همزه و لام و الف و كسر هاء و تشديد ياء نسبت و تاء مصدريّه ) :
استحقاق عبادت ؛ و مراد اين جا ولىّ نعمت بودن است كه باعث استحقاق عبادت است ؛ زيرا كه جميع عبادات ، شكر نعمت است .
إِلهِيَّتِهِ به تقدير « كُنْهِ إِلهِيَّتِهِ » است . و اين ، اشارت است به امثال آيت سورهء ابراهيم :
« وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها »
« 1 » و ذكر اين فقره بعد از فقرهء اوّلى ، براى ترقّى در بيان عجز است ؛ زيرا كه وصف به كنه إِلهِيَّة ، بعضِ كنه صفت است و وصف ، فرعِ معرفت است ، پس عجز از معرفت كنه الهيّة ، مستلزم عجز از كنه صفت است به طريق اولى .
لَايَحُدُّونَ ( به حاء بى نقطه و تشديد دال بى نقطه ) از باب « نَصَرَ » است . الْحَدّ : تميز . يا به جيم و تخفيف و دال بى نقطه ، از معتلّ الفاءِ واوىِ باب « ضَرَبَ » است . الوُجُود : ادراك .
الْحُدُود : اطراف . جمع آن ، به اعتبار تعدّد واصفان است . حُدُودَهُ به تقدير « كُنْهِ حُدُودَهُ » است . و ضمير ، راجع به « إِلهِيَّة » است . و تذكير به اعتبار اين است كه مصدر است . و مراد اين است كه : هيچ واصفى تميز نمىتواند كرد كُنه طرف الهيّت او را ؛ به
هامش
( 1 ) . ابراهيم ( 14 ) : 34 ؛ نحل ( 16 ) : 18 .