[ حديث ] ششم
اصل : [ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ وَمُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ ، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِيَادٍ ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُوسَى الْخَشَّابِ ، عَنْ بَعْضِ رِجَالِهِ ] عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام : أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ :
« الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى »
فَقَالَ : « اسْتَوى عَلى كُلِّ شَىْءٍ ؛ فَلَيْسَ شَىْءٌ أَقْرَبَ إِلَيْهِ مِنْ شَىْءٍ » .
شرح : ظاهرِ « عَلى » در عَلى كُلِّ شَيْءٍ اين است كه
« عَلَى الْعَرْشِ »
متعلّق به
« اسْتَوى »
است ، به اعتبار تضمين معنىِ « اسْتَوْلى » . و مؤيّدِ اين است آيت سورهء اعراف و يونس و رعد و فرقان و تنزيل و حديد
« ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ »
. و چون عَرش عبارت است از كتاب الهى كه تِبيان كُلِّ شَىْءٍ است - چنانچه مىآيد در حديث دوّمِ باب آينده كه :
« وَالْعَرْشُ اسْمُ عِلْمٍ وَ قُدْرَةٍ وَعَرْشٍ فِيهِ كُلُّ شَيْءٍ ، ثُمَّ أَضَافَ الْحَمْلَ إِلى غَيْرِهِ » « 1 » و « كُلّ شَيء » عبارت است از انوار اربعه كه مىآيد در حديث اوّلِ باب آينده ، پس مراد امام عليه السلام اين است كه : در
« عَلَى الْعَرْشِ »
مضاف ، محذوف است و به تقديرِ « عَلى مَدْلُولَاتِ الْعَرْش » است كه انوار اربعه است .
پس لَيْسَ شَيْءٌ أَقْرَبَ إِلَيْهِ مِنْ شَيْءٍ اشارت است به بطلان مذهب معتزلهء قدريّه كه مىگويند كه : بعضِ انوار اربعه - مثل نور اصفر - در تحت مشيّت و اراده و قدر و قضا واذن الهى نيست و او قادر نيست بر لطفى كه نافع باشد براى كافر و عاصى ، چنانچه مىآيد در شرح عنوان باب سىام كه « بَابُ الْجَبْرِ وَالْقَدَرِ وَالْأَمْرُ بَيْنَ الْأَمْرَيْنِ » است .
يعنى : روايت است از امام جعفر صادق عليه السلام اين كه او پرسيده شد از معنى قول اللَّه - عَزَّ وَ جَلَّ - در سورهء طه كه :
« الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى »
« 2 » پس گفت كه : برابر و مستولى شد بر هر چيز كه مدلول عرش است ، پس نيست چيزى نزديكتر سوى او از چيزى .
هامش
( 1 ) . الكافي ، ج 1 ، ص 130 ، ح 2 .
( 2 ) . طه ( 20 ) : 5 .