شرح : اسم ابنِ اذَيْنَة ( به ضمّ همزه و فتح ذال با نقطه ) عُمَر بن اذَيْنة است ، يا محمّد بن عمر بن اذينة است .
« ما يَكُونُ مِنْ نَجْوى »
تا آخر در سورهء مجادله است . « يَكُونُ » از افعال تامّه است .
« من » زائده است براى افادهء عموم . « نَجْوى » به فتح نون و سكون جيم و الف ، مصدر يا اسم مصدرِ باب « نَصَرَ » است ؛ و بنابر اوّل ، به معنى تمهيدِ عداوت كسى كردن در راز است ، يا به معنى مطلق راز گفتن است . و معنى اوّل ، مناسب آيت سورهء زخرف است كه :
« أَمْ يَحْسَبُونَ أَنَّا لا نَسْمَعُ سِرَّهُمْ وَ نَجْواهُمْ » .
« 1 » و مذكور است در « كِتَابُ الرَّوْضَة » پيش از حديث قوم صالح در ذيل « خُطْبَةٌ لِأَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عليه السلام » كه : آيت سورهء مجادله و آيت سورهء زخرف نازل شده در شش كس كه اصحاب صحيفهء ملعونهاند « 2 » ومذكور شدند در شرح حديث دوازدهم باب اوّلِ « كَتِابُ الْعَقْل » و أيضاً مىآيد در « كِتَابُ الْحُجَّة » در حديث چهل و سوّمِ باب صد و هفتم كه « بَابٌ فِيهِ نُكَتٌ وَ نُتَفٌ مِنَ التَّنْزِيلِ فِي الْوَلَايَةِ » « 3 » است اين كه آيت زخرف در ايشان نازل شده [ است ] .
تتمّهء آيت سورهء مجادله اين است :
« وَ لا أَدْنى مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْثَرَ إِلَّا هُوَ مَعَهُمْ أَيْنَ ما كانُوا »
« 4 » ؛ شايد كه ترتيب ذكر « ثَلَاثَة » و « خَمْسَة » و « أَدْنى » و « أَكْثَر » براى اين باشد كه اوّلًا سه كسِ ايشان جمع شده باشند و نجوى كرده باشند : ابو بكر و عمر و ابو عبيدة بن جراح ( كه امين ايشان است ) چنانچه در تفسير على بن ابراهيم مذكور است . « 5 » و ثانياً پنج كس شده باشند و نجوى كرده باشند . و ثالثاً يكى از آن پنج كس بيرون رفته باشد براى طلب ششم و چهار كس باقى مانده نجوى كرده باشند . و رابعاً شش كس شده باشند ؛ و نجوى كرده باشند ؛ پس مُشَارٌ إِلَيْهِ « ذلِكَ » خَمْسَة است .
« نَجْوى » مضاف است به « ثَلَاثَة » و مىتواند بود كه « نَجْوى » جمع « نَاجى » باشد ،
هامش
( 1 ) . زخرف ( 43 ) : 80 .
( 2 ) . الكافي ، ج 8 ، ص 173 ، ح 194 .
( 3 ) . الكافي ، ج 1 ، ص 423 ، ح 47 .
( 4 ) . مجادله ( 58 ) : 7 .
( 5 ) . تفسير القمّى ، ج 2 ، ص 356 .