لَا يَعْزُبُ اقتباس از سورهء سبأ است . « 1 » الذَّرَّة : مورچهء كوچك كه صدِ آن به وزن يك دانهء جو است . الْحَوَايَة ( به فتح بى نقطه ، مصدر باب « ضَرَبَ » ) : فرو گرفتن .
يعنى : روايت است از ابن اذَيْنَة از امام جعفر صادق عليه السلام در قولِ اللَّه - تَبَارَكَ وَ تَعَالى - در سورهء مجادله : نمىباشد هيچ تمهيدِ دشمنى در رازِ سه كس مگر آن كه اللَّه تعالى چهارمِ ايشان است و نه پنج كس مگر آن كه اللَّه تعالى ششم ايشان است ، پس امام گفت در وقتى كه پرسيده شده بود از اين آيت كه : اللَّه تعالى يگانه است در صفات ربوبيّت و به غايت يگانه است ذات او . جداست از خلق خود به حسبِ ذات و به اين جدايى ، وصف كرده خود را در سورهء شورى ؛ و اللَّه تعالى به هر چيز ، احاطه كننده است به تسلّط و علم تامّ و قدرت .
بيانِ اين آن كه : غايب نيست از او هم وزنِ مورچهء كوچك در آسمان ها و نه در زمين و نه كوچكتر از آن مورچه و نه بزرگتر ، به اعتبار تصرّف و علم ، نه به اعتبار حضور ذات ، چنانچه جسمى نزد جسمى حاضر باشد به اعتبار مكان ؛ چه مكانها محصور است ، فرومىگيرد مكانها را چهار جانبِ پيش و پس و راست و چپ ، پس اگر احاطهء اللَّه تعالى به چيزها و غايب نبودنِ چيزى از او به اعتبار ذات اللَّه تعالى باشد ، لازم مىشود آن ذات را فروگرفتنِ سطحْ او را ، يا فروگرفتن چهار جانب او را ، پس قابل قسمتِ خارجى يا ذهنى خواهد بود و مدبّر و مخلوق خواهد بود .
اصل : فِي قَوْلِهِ :
« الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى »
« 2 »
.
شرح : اين عبارتِ مصنّف است .
يعنى : اين چند حديث كه عبارت از ششم و هفتم و هشتم و نهم و دهم باشد ، از جملهء احاديث اين باب در تفسير قول اللَّه تعالى است در سوره طه :
« الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى »
.
هامش
( 1 ) . سبأ ( 34 ) : 3 :« لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ وَ لا أَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرُ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ ».
( 2 ) . طه ( 20 ) : 5 .