امامت و حجّيت و به تحقيق شنيدند از ما كه حكايت مىكرديم از اللَّه تعالى كه : نيست چيزى مثل او و نيست چيزى در مرتبهء كمال او ، گفتند بر سبيلِ اعتراض بر ما در اين حكايت كه : خبر دهيد ما را كه وقتى كه دعوى كنيد كه نيست مثل اللَّه تعالى را و نيست مانند او را ، چگونه شريك شديد با او در نامهاى بهتر او ؟ !
پس خود را نام كرديد به جميع آنها ( به معنى اكثر آن نامها ) . اين دو كارِ شما ، ضدّ هم است ؛ چه به درستى كه در آن نامِ خود كردنِ شما اسماى حُسنى را ، دليلى هست بر اين كه شما مثل اوييد در چگونگىهاى او ( همهء آنها ، يا در بعض آنها ، نه بعض ديگر ) ؛ چه جمع كرده شما را با اللَّه تعالى نامهاى پاكيزه .
اصل : « قِيلَ لَهُمْ : إِنَّ اللَّهَ - تَبَارَكَ وَتَعَالى - أَلْزَمَ الْعِبَادَ أَسْمَاءً مِنْ أَسْمَائِهِ عَلَى اخْتِلَافِ الْمَعَانِي ؛ وَذلِكَ كَمَا يَجْمَعُ الِاسْمُ الْوَاحِدُ مَعْنَيَيْنِ مُخْتَلِفَيْنِ ، وَالدَّلِيلُ عَلى ذلِكَ قَوْلُ النَّاسِ الْجَائِزُ عِنْدَهُمُ الشَّائِعُ ، وَهُوَ الَّذِي خَاطَبَ اللَّهُ بِهِ الْخَلْقَ ، فَكَلَّمَهُمْ بِمَا يَعْقِلُونَ لِيَكُونَ عَلَيْهِمْ حُجَّةً فِي تَضْيِيعِ مَا ضَيَّعُوا ؛ فَقَدْ يُقَالُ لِلرَّجُلِ : كَلْبٌ ، وَحِمَارٌ ، وَثَوْرٌ ، وَسُكَّرَةٌ ، وَعَلْقَمَةٌ ، وَأَسَدٌ ، كُلُّ ذلِكَ عَلى خِلَافِهِ وَحَالَاتِهِ ، لَمْ تَقَعِ الْأَسَامِي عَلى مَعَانِيهَا الَّتِي كَانَتْ بُنِيَتْ عَلَيْهِ ؛ لِأَنَّ الْإِنْسَانَ لَيْسَ بِأَسَدٍ وَلَا كَلْبٍ ، فَافْهَمْ ذلِكَ رَحِمَكَ اللَّهُ » .
شرح : أَسْمَاء ( به لفظِ جمع ) مفعول دوّمِ أَلْزَمَ است . و أَلْزَمَ الْعِبَادَ أَسْمَاء به معنى اين است كه : دعوت كرد بندگان را سوى خواندنِ او به آن اسما ، موافق آنچه گذشت در فقرهء سابقه .
مِنْ براى تبعيض است و اشارت است به اين كه بعض اسماى او محجوب است از غير خاصّان و بعضى از خاصّان نيز ، چنانچه گذشت در حديث اوّلِ باب پانزدهم كه « بَابُ حُدُوثِ الأَسْمَاء » است . مراد به مَعْنى اين جا ، مقصودِ از لفظ است .
و توضيح اين كه معانى « عالم » و « قادر » و « سميع » و « بصير » و مانند آنها در اسماى الهى ، مخالف معانى آنها در اسماى بندگان است ، اين است كه : لفظ « عالم » مثلًا موضوع است در لغتِ عرب براى « دانا » . پس مشترك معنوى است ميان اللَّه تعالى و بندگانش ؛ ليك آنچه بندگانْ مكلّفاند به خواندن او به آن ، « عالمِ » مطلق نيست ؛ زيرا كه
صافى در شرح كافى (فارسى) — صفحة 328
مساهمون: محمد حسين الدرايتي
ص٣٢٨