براى ما ؛ و ديديم آنچه را كه مىفهمند به آن ، فرزندانِ حيوانات از حيوانات ؛ و ديديم نقل حيوانات ، خوردنى را سوى فرزندان ، بعد از آن ديديم الفت دادن رنگهاى حيوانات را با يكديگر ، سرخى با زردى و سفيدى با سرخى .
و به درستى كه بيانِ آنچه مذكور شد ، بيانِ چيزى است كه نزديك نيست چشمهاى ما كه بيند آن را آشكار ؛ براى كوچكىِ خلقت آن حيوانات ، نمىبيند آن را چشمهاى ما و به لمس درنمىيابد آن را دستهاى ما ، دانستيم اين را كه آفريدگار اين جهان ، نازك است در كار ، نازكى كرده به آفريدنِ آنچه نام برديم ، بى حركتى و بى مددِ عضوى و بى مدد آلتى و اين را كه هر سازندهء چيزى ، پسْ از چيزى كه مادهء آن باشد ، صنعت مىكند .
مراد اين است كه نازكىِ او سهل است و حال آن كه اللَّه تعالى كه آفريدگار نازكِ بزرگ است ، آفريد و صنعت كرد نه از چيزى .
[ حديث ] دوم
اصل : [ عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ مُرْسَلًا ] عَنْ أَبِي الْحَسَنِ الرِّضَا عليه السلام ، قَالَ : قَالَ : « اعْلَمْ - عَلَّمَكَ اللَّهُ الْخَيْرَ - أَنَّ اللَّهَ - تَبَارَكَ وَتَعَالى - قَدِيمٌ ، وَالْقِدَمُ صِفَتُهُ الَّتِي دَلَّتِ الْعَاقِلَ عَلى أَنَّهُ لَاشَيْءَ قَبْلَهُ ، وَلَا شَيْءَ مَعَهُ فِي دَيْمُومِيَّتِهِ ، فَقَدْ بَانَ لَنَا بِإِقْرَارِ الْعَامَّةِ مُعْجِرَةَ « 1 » الصِّفَةِ أَنَّهُ لَاشَيْءَ قَبْلَ اللَّهِ ، وَلَا شَيْءَ مَعَ اللَّهِ فِي بَقَائِهِ ، بَطَلَ قَوْلُ مَنْ زَعَمَ أَنَّهُ كَانَ قَبْلَهُ أَوْ كَانَ مَعَهُ شَيْءٌ ؛ وَذلِكَ أَنَّهُ لَوْ كَانَ مَعَهُ شَيْءٌ فِي بَقَائِهِ ، لَمْ يَجُزْ أَنْ يَكُونَ خَالِقاً لَهُ ؛ لِأَنَّهُ لَمْ يَزَلْ مَعَهُ ، فَكَيْفَ يَكُونُ خَالِقاً لِمَنْ لَمْ يَزَلْ مَعَهُ ؟ ! وَلَوْ كَانَ قَبْلَهُ شَيْءٌ ، كَانَ الْأَوَّلُ ذلِكَ الشَّيْءُ ، لَاهذَا ، وَكَانَ الْأَوَّلُ أَوْلى بِأَنْ يَكُونَ خَالِقاً لِلثَّانِي » .
شرح : مراد به لفظ اللَّه اين جا ، ولى نعمت ماست و آن ، فاعل عناصر اربعه و مَواليد ثَلاثه ، به قول « كُنْ » و محضِ نفوذ اراده است بى عِلاج و ادات و آلت ، كه بيان شد در شرح حديث سابق .
هامش
( 1 ) . كافى مطبوع : « معجزة » به زاى با نقطه .