[ حديث ] دهم
اصل : [ عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى بْنِ عُبَيْدٍ ، عَنْ يُونُسَ ] عَنْ هِشَامِ بْنِ الْحَكَمِ ، قَالَ : سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام عَنْ « سُبْحَانَ اللَّهِ » فَقَالَ : « أَنَفَةٌ لِلَّهِ » .
شرح : سُبْحَانَ مصدر باب « مَنَعَ » است به معنى منزّه شمردن كسى را از هر نقصان و قبيح . و آن ، منصوب و مناداى مضاف است به حذفِ حرف ندا ، مثل « وَيْحَكَ » كه بيان مىشود در « كِتَابُ الْإِيمَانِ وَالْكُفْر » در حديث پنجمِ باب صد و شانزدهم ؛ و گذشت در « كِتَابُ الْعَقْل » در حديث هشتم آخر ابواب كه : « يَا وَيْحَكَ » و بيان شد . و مراد اين است كه : تنزيه بسيار مىبايد كرد اللَّه را . يا مفعول مطلق فعلِ محذوف است به تقديرِ « أُسَبِّحُ سُبْحَانَ اللَّه » .
الْأَنَفَة ( به فتح همزه و فتح نون و فاء ، مصدر بابِ « عَلِمَ » ) : استنكاف به معنى كمال ابا و امتناع از شائبهء عجز و نقصان ؛ و لهذا « سُبْحَانَ اللَّه » گفته مىشود در وقت اطّلاع بر چيزى عجيب كه خالقِ آن اللَّه تعالى است ، نظيرِ لِلَّهِ دُرَّة فَارِسا » چنانچه شيخ رضى در شرح كافية در مبحث تميز بيان كرده « 1 » . و اين حديث مىآيد در « كِتَابُ الصَّلَاة » در حديث پنجمِ باب بيست و ششم كه « بَابُ أَدْنى مَا يُجْزِئُ مِنَ التَّسْبِيحِ » است و تتمّهء آن اين است : أَ لَاتَرى أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا عَجِبَ مِنَ الشَّيْءِ قَالَ : سُبْحَانَ اللَّهُ » « 2 » .
يعنى : روايت است از هشام بن حكم ، گفت كه : پرسيدم امام جعفر صادق عليه السلام را از معنى « سُبْحَانَ اللَّه » پس گفت : استنكافى است براى اللَّه تعالى .
[ حديث ] يازدهم
اصل : [ أَحْمَدُ بْنُ مِهْرَانَ ، عَنْ عَبْدِ الْعَظِيمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْحَسَنِيِّ ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَسْبَاطٍ ، عَنْ سُلَيْمَانَ مَوْلى طِرْبَالٍ ] عَنْ هِشَامٍ الْجَوَالِيقِيِّ ، قَالَ : سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ
هامش
( 1 ) . ر . ك : شرح الرضي على الكافية ، ج 2 ، ص 64 .
( 2 ) . الكافي ، ج 3 ، ص 329 ، ح 5 ( با اختلاف اندك ) .