وَالنَّارُ اسْمٌ لِلْمُحْرِقِ ؛ أَ فَهِمْتَ يَا هِشَامُ فَهْماً تَدْفَعُ بِهِ ، وَتُنَاقِلَ « 1 » بِهِ أَعْدَاءَنَا الْمُلْحِدِينَ « 2 » مَعَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ غَيْرَهُ ؟ » قُلْتُ : نَعَمْ ، فَقَالَ : « نَفَعَكَ اللَّهُ بِهِ وَثَبَّتَكَ يَا هِشَامُ » .
قَالَ هِشَامٌ : فَوَ اللَّهِ ، مَا قَهَرَنِي أَحَدٌ فِي التَّوْحِيدِ حَتّى قُمْتُ مَقَامِي هذَا .
شرح : التَّنَاقُل ( به نون و قاف ) : حاضر جواب بودن در گفتگو با كسى .
و شرح اين حديث معلوم مىشود از آنچه گفتيم در شرح حديث سوّمِ باب پنجم - كه « بَابُ الْمَعْبُودِ » است - چه تفاوت ، سهل است .
[ حديث ] سوم
اصل : [ عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْبَرْقِيِّ ] عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ يَحْيى ، عَنْ جَدِّهِ الْحَسَنِ بْنِ رَاشِدٍ ، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عليه السلام ، قَالَ : سُئِلَ عَنْ مَعْنَى اللَّهِ ، فَقَالَ : « اسْتَوْلى عَلى مَا دَقَّ وَجَلَّ » .
شرح : مراد به مَعْنى اين جا بازگشت است . و حاصل سؤال اين است كه : به چه سبب الف لامِ عهد خارجى را جزء اسم خالقِ عالم مىكنند در لفظ « اللَّه » ؟
الاسْتِيلَاء : به غايت غالب بودن به برهان ، و به غايت ولىّ نعمت بودن .
مَا دَقَّ وَجَلَّ عبارت از كوچكانِ مخلوقين و بزرگان ايشان است ، يا عبارت از نعمتِ كوچك و نعمت بزرگ است . و بنا بر اوّل ، مراد اين است كه : بر هر كس ظاهر است الُوهيّت او . و بنا بر دوم ، مراد اين است كه : براى آن مستحقّ عبادت ، هر چيز است و هيچ چيز ، مستحقّ عبادت او نيست .
يعنى : روايت است از قاسم بن يحيى ، از جدّش حسن بن راشد ، از امام موسى كاظم عليه السلام ، راوى گفت كه : امام پرسيده شد از مرجع لفظِ « اللَّه » ، پس گفت : مرجع آن اين است كه : به غايت غالب شده به برهانِ الُوهيّت بر كوچكان و بزرگان .
هامش
( 1 ) . كافى مطبوع : « وتُناضل » .
( 2 ) . كافى مطبوع : « المتّخذين » .