عَبْدِهِ آياتٍ بَيِّناتٍ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ »
« 1 » .
لَيْسَ يَعْنِي بَصَرَ الْعُيُونِ ، به تقدير « ليسَ يَعني المَأْخوذَ مِن بَصَرِ الْعُيُونِ » است . الْبَصَر ( به فتح باء و فتح صاد ، مصدر باب « حَسُنَ » ) : بينا شدن .
لَيْسَ يَعْنِي مِنَ الْبَصَرِ ، به تقدير « ليسَ يَعني المَأخوذَ مِنَ البَصَر » است و « بَصَر » اين جا نيز مصدر باب « حَسُنَ » است .
بِعَيْنِهِ متعلّق به « الْبَصَر » است و ضمير ، راجع به « مَن » در
« فَمَنْ أَبْصَرَ »
است . در سورهء انعام چنين است :
« لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ وَ هُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصارَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ * قَدْ جاءَكُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَ مَنْ عَمِيَ فَعَلَيْها وَ ما أَنَا عَلَيْكُمْ بِحَفِيظٍ »
« 2 » پس آنچه در ميان بعضِ اين فقرات است ، در اين حديث ، شرح آنها است .
ترجمه : درنمىيابد اللَّه تعالى را ديدهها و او درمىيابد ديدهها را . و اوست و بس مجرّد از مقدار ، پس ادراك نمىكند او را ديدهها . و اوست و بس به غايت دانا به هر چيز ، پس ادراك مىكند ديدهها را . به تحقيق ، آمد شما را باعثهاى ديدهورىِ دل از جانب صاحب كلّ اختيار شما ، پس هر كه اين عطيّهء مرا قبول كرد و به آن ، باعثهاى ديدهورىِ حق را ديد ، پس براى خودش است و هر كه آنها را رد كرد به تأويلاتِ نامعقول و با خود قرار داد كورىِ دل را به اختلاف از روى ظن ، پس دشمن خودش است . و نيستم من بر شما پاسبان از شرّ شيطان .
اشارت است به اين كه اكثرِ اصحاب ، مخذول و كور خواهند شد موافقِ آيت سورهء اعلى :
« بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا »
« 3 »
.
يعنى : روايت است از امام جعفر صادق عليه السلام در قولِ اللَّه تعالى در سورهء انعام :
« لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ »
« 4 » گفت كه : عمدهء مراد اين است كه : احاطه نمىكند او را ديدهء دل ؛ آيا نگاه نمىكنى سوى قول اللَّه تعالى بعد از اين آيتْ بى فاصله :
« قَدْ جاءَكُمْ بَصائِرُ مِنْ
هامش
( 1 ) . حديد ( 57 ) : 9 .
( 2 ) . انعام ( 6 ) : 103 و 104 .
( 3 ) . اعلى ( 87 ) : 16 .
( 4 ) . انعام ( 6 ) : 103 .