باب ششم بابُ الْكَوْن وَالْمَكان
اصل : شرح : كَوْن اين جا ، مصدر « كَانَ » تامّه است ، مثلِ « كَانَ اللَّهُ وَلَمْ يَكُنْ مَعَهُ شَيْءٌ » . « 1 »
مَكَان ( به فتح ميم زائده ) اين جا عبارت است از قدر مشتركِ ميان دو چيز ؛ اوّل ، امتدادى كه كَوْن اللَّه تعالى در آن است و آن را به اعتبارى « ازَل » مىنامند و به اعتبارى ديگر « ابَد » مىنامند ، چنانچه بيان مىشود در شرح حديث اوّلِ اين باب . دوم : جا ؛ و نفى آن از اللَّه تعالى مىآيد در حديث ششم و هشتمِ اين باب .
يعنى : اين باب ، بيانِ بودن اللَّه تعالى است و بيان آنچه بودنِ او در آن است .
در اين باب ، نه حديث است .
[ حديث ] اوّل
اصل : [ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيى ، عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مَحْبُوبٍ ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ ، قَالَ : ] سَأَلَ نَافِعُ بْنُ الْأَزْرَقِ أَبَا جَعْفَرٍ عليه السلام ، فَقَالَ : أَخْبِرْنِي عَنِ اللَّهِ مَتى كَانَ ؟ فَقَالَ : « مَتى لَمْ يَكُنْ حَتّى أُخْبِرَكَ مَتى كَانَ ؟ سُبْحَانَ مَنْ لَمْ يَزَلْ وَلَا يَزَالُ فَرْداً صَمَداً ، لَمْ يَتَّخِذْ صَاحِبَةً وَلَا وَلَداً » .
شرح : نَافِعُ بْنُ أَزْرَق ( به فتح همزه و سكون زاء با نقطه و فتح راء بى نقطه ) پيشواى جمعى از خوارج بوده و مىگفته كه : خوارجِ نهروان ، به ظلم كشته شدند - چنانچه مذكور است در « كتابُ الرَّوْضَة » در عشرِ ششمِ رُبع چهارم - و ايشان را ازارقه مىنامند .
مَتى : سؤال از وقت چيزى است و وقت مخصوص حوادث است . و وجه اين ،
هامش
( 1 ) . ر . ك : بحار الأنوار ، ج 54 ، ص 283 ؛ وج 78 ، ص 155 .