محكمات كه مكرّر شده و در آنها نهى از اختلاف از روى ظن هست ؛ چه به درستى كه به ياد انداختن آن ، فايده مىرساند گروندگانِ به خدا و رسول را . مراد ، اين است كه :
كمىِ عدد مؤمنينِ منتفعين به آن آيات ، منافى حُسن تذكيرِ « 1 » مضمون آن آيات نيست .
اصل : « يَا هِشَامُ ، إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ فِي كِتَابِهِ :
« إِنَّ فِي ذلِكَ لَذِكْرى لِمَنْ كانَ لَهُ قَلْبٌ »
« 2 » يَعْنِي عَقْلٌ » .
شرح : اى هشام ! به درستى كه اللَّه تعالى مىگويد در كتاب خود در سورهء ق كه : به درستى كه در بيان احوال اهل بهشت و اهل جهنّم ، هر آينه به ياد انداختن حق است براى كسى كه بوده باشد او را دلى . امام عليه السلام گفت كه : يعنى خردمندى ؛ چه ناخردمند ، مانند كسى است كه دل ندارد .
اصل : « وَقَالَ :
« وَ لَقَدْ آتَيْنا لُقْمانَ الْحِكْمَةَ »
« 3 » قَالَ : الْفَهْمَ وَالْعَقْلَ » .
شرح : فَهْم ( به فتح فاء و سكون يا فتح هاء ) : ضدّ حُمق ، يا ضدّ غَباوت است ، چنانچه مىآيد در حديث چهاردهمِ اين باب .
يعنى : و گفت در سورهء لقمان كه : و هر آينه به تحقيق داديم لقمان را حكمت .
امام عليه السلام فرمود كه : مراد به حكمت ، هوشمندى و خردمندى است ، نه پيغمبرى .
اصل : « يَا هِشَامُ ، إِنَّ لُقْمَانَ قَالَ لِابْنِهِ : تَوَاضَعْ لِلْحقّ تَكُنْ أَعْقَلَ النَّاسِ ، وَإِنَّ الْكَيْسَ لَدَى الْحقّ يَسِيرٌ ، يَا بُنَيَّ إِنَّ الدُّنْيَا بَحْرٌ عَمِيقٌ قَدْ غَرِقَ فِيهَا عَالَمٌ كَثِيرٌ ، فَلْتَكُنْ سَفِينَتُكَ فِيهَا تَقْوَى اللَّهِ ، وَحَشْوُهَا الْإِيمَانَ ، وَشِرَاعُهَا التَّوَكُّلَ ، وَقَيِّمُهَا الْعَقْلَ ، وَدَلِيلُهَا الْعِلْمَ ، وَسُكَّانُهَا الصَّبْرَ » .
شرح : الحقّ : به كار آمدنى . پس باطل به كار نيامدنى است و هر جا كه حق و باطل استعمال كنند ، اين دو معنى ، منظور است و مراد اين جا به حق ، آدابى است كه اللَّه
هامش
( 1 ) . يادآورى .
( 2 ) . سورهء ق ( 50 ) : 37 .
( 3 ) . لقمان ( 31 ) : 12 .