كنيد .
اصل : « وَقَالَ :
« هَلْ لَكُمْ مِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ شُرَكاءَ فِي ما رَزَقْناكُمْ فَأَنْتُمْ فِيهِ سَواءٌ تَخافُونَهُمْ كَخِيفَتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ »
» . « 1 »
شرح : و گفت براى منعِ خلايق از اين كه شريك شوند با او در حكمِ در نيك و بد - به اين روش كه به پيروى ظن تصرّفى كنند - در سورهء روم كه : آيا شما را هستند از جملهء غلام و كنيز شما ، شريكان در مالى كه روزى شما كردهايم ، پس شما و غلام و كنيز ، همگى در تصرّف آن مال ، برابر باشيد ؛ به اين روش كه ترسيد از غلام و كنيز خود ، چنانچه از هم مىترسيد ، اگر شريك هم باشيد در مالى كه مبادا شريك ، تصرّفى به قدرِ حصّهء خود كند ، بىصلاحديد شما . چنين بيانِ مكرّر مىكنيم دليلهاى ربوبيّت و يگانگى خود را براى جمعى كه خردمندى مىكنند ؛ چه ايشان اقرار مىكنند كه هر گاه خودشان راضى به اين ننگ نمىشوند كه غلام و كنيز ايشان بىامر و نهى ايشان تصرّفى در مالى كه ما به ايشان دادهايم كنند ، پس اللَّه تعالى چون راضى باشد كه بندگان او به سرِ خود و به پيروى ظن ، تصرّفى و حكمى در تميز نيك و بد در كارخانهء او كه ديگرى به او نداده ، كنند .
اصل : « يَا هِشَامُ ، ثُمَّ وَعَظَ أَهْلَ الْعَقْلِ ، وَرَغَّبَهُمْ فِي الْآخِرَةِ ، فَقَالَ :
« وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا إِلَّا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ لَلدَّارُ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ »
« 2 » » .
شرح : اى هشام ! اللَّه تعالى اكتفا به كامل كردن حجّتها به خردمندىهاى خردمندان و مدد پيغمبران به بيان دليلها نكرد ؛ بلكه بعد از اينها همه ، پند داد خردمندان را و حرص فرمود ايشان را در سرايى كه بعد از زندگى دنياست ؛ به اين روش كه در جواب جمعى كه گفتهاند كه : « نيست زندگى مگر همين زندگى دنيا » ، گفت در سورهء انعام كه : « نيست اكتفا كردن ما به زندگىِ دنياى شما ، مگر بازى و غفلت و ما بازيگر و غافل نيستيم و هر آيينه سرايى كه بعد از زندگى دنياست ، بهتر است براى
هامش
( 1 ) . روم ( 30 ) : 28 .
( 2 ) . انعام ( 6 ) : 32 .