اصل : « وَقَالَ :
« قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ أَلَّا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ مِنْ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَ إِيَّاهُمْ وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ ذلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ »
» . « 1 »
شرح : از جمله احتمالات در اين آيت از سورهء انعام اين است كه : مَا موصوله است .
أنْ مفسّره است ؛ زيرا كه هر يك از « تحريم » و « تلاوت » متضمّن معنى « قول » است .
مىآيد در « كِتَابُ الْإِيمَانِ وَالْكُفْرِ » در حديث ششمِ باب شصت و نهم كه « بَابُ الْبِرِّ بِالْوَالدَيْنِ » است كه امام جعفر صادق عليه السلام گفته كه : « فِيَّ برُّ الْوَالِدَيْنِ ، فِيّ قَوْل اللَّهِ - عَزَّ وَ جَلَّ - :
« وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً »
« 2 » » و بيان مىشود كه : « فِيَّ » دو جا به تشديد ياء مفتوحه است . و « فِيَّ بِرُّ الْوَالِدَيْنِ » اشارت است به دو آيت : يكى از سورهء لقمان « 3 » و ديگر از سورهء عنكبوت كه :
« وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حُسْناً »
« 4 » تا آخر . و في قول اللَّه - عزّ و جلّ - :
وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً
، اشارت است به آيت سورهء انعام ، بنا بر اين كه اگر چه
« وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً »
« 5 » در سورهء بقره و سورهء نساء و سورهء بنى اسرائيل نيز هست ، ليك مقتضاى سياق آنها اين است كه مراد به والدين در آنها پدر و مادر [ نسبى ] « 6 » باشد ، به خلاف مقتضاى سياق آيت سورهء انعام .
و على بن ابراهيم در تفسير آيت سورهء انعام گفته : « الْوَالِدَيْنُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله وَأَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ - » « 7 » . و بنا بر اين مىگوييم كه :
بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً
عطف بر بِهِ
هامش
( 1 ) . انعام ( 6 ) : 151 .
( 2 ) . انعام ( 6 ) : 151 .
( 3 ) . لقمان ( 31 ) : 14 :« وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْناً عَلى وَهْنٍ وَ فِصالُهُ فِي عامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لِي وَ لِوالِدَيْكَ إِلَيَّ الْمَصِيرُ ».
( 4 ) . عنكبوت ( 29 ) : 8 .
( 5 ) . بقره ( 2 ) : 83 ؛ نساء ( 4 ) : 36 ؛ انعام ( 6 ) : 151 ؛ اسراء ( 17 ) : 23 .
( 6 ) . « ظ » : نصبى .
( 7 ) . تفسير القمّي ، ج 1 ، ص 219 .