شَيْئاً است . پس به تقدير اين است كه : « وَ لَا تُشْرِكُوا بِالْوَالِدَيْنِ إحْسَاناً » . و احسان عبارت است از نعمت اللَّه تعالى كه به خلايق داده . مراد اين است كه : رسول اللَّه و امير المؤمنين - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِمَا وَآلِهِمَا - اجلّ و اعظمِ نعمتهاى اللَّه تعالى اند و هيچ نعمتى با ايشان برابرى نمىكند ؛ زيرا كه اگر ايشان نمىبودند ، يك مُتنفّس در روى زمين نمىبود . پس معرفت ايشان ، فرضِ عين و عينِ فرض است .
مُشارٌإِليهِ ذلكم ،
« لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً »
تا آخر است .
مَا ظَهَرَ مِنْهَا عبارت است از قدر مشترك ميان آنچه مدلول مطابقى يا تضمّنىِ قرآن باشد و آنچه عاملش آن را از مردمان پنهان نكند و مانند آنها .
وَمَا بَطَنَ عبارت است از قدر مشترك ميان آنچه مدلول التزامى قرآن باشد و آنچه عاملش آن را از مردمان پنهان كند و مانند آنها . و مثالها براى هر كدام مىآيد در « كِتَابُ الْحُجَّة » در حديث دهمِ « بَابُ مَنِ ادَّعَى الْإِمَامَةَ » تا آخر ، كه باب هشتاد و چهارم است و در « كِتَابُ النِّكَاح » در حديث چهل و هفتم « بَابُ نَوَادِر » كه باب صد و نودم است و در « كِتَابُ الْأَشْرِبَة » در حديث اوّلِ « بَابُ تَحْرِيمِ الْخَمْرِ فِي الْكِتَابِ » كه باب بيستم است .
تَحْريم در حَرَّم اللَّهُ به معنى گرامى كردنِ چيزى است ، مثل « عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّم » . پس اين اشارت است به آيت سورهء بنى اسرائيل :
« وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ »
« 1 »
.
يعنى : و گفت در سورهء انعام كه : بگو اى محمّد خلايق را كه : بياييد تا خوانم آنچه را كه حرام كرده صاحب كلِّ اختيار شما بر شما ، كه شريك مكنيد با او چيزى را در عبادت و شريك مكنيد با نبى و وصى نعمتى از نعمتهاى اللَّه تعالى را و مكشيد فرزندان خود را از ترس مُفلسى . ما رزق مىدهيم شما را و آن فرزندان را . و نزديك مشويد رسواها را ، خواه آنچه ظاهر باشد از جملهء رسواها و خواه آنچه پنهان باشد . و مكشيد جاندارى را كه گرامى كرده آن را اللَّه تعالى ، مگر به علم به خوبىِ آن كشتن ، مثل قصاص . آنچه مذكور شد ، سفارش كرده اللَّه تعالى شما را به آن تا شايد خردمندى
هامش
( 1 ) . اسراء ( 17 ) : 70 .