چنانچه مىآيد در « كِتَابُ الصِّيَامِ » در حديث دومِ باب چهل و پنجم كه « بَابُ صَوْمِ الصِّبْيَانِ وَمَتَى يُؤْخَذُونَ بِهِ » است . بعد از آن باقى مىدارد بعضِ شما را تا باشيد پيران ، و بعض شما فوت مىشود پيش از پيرى .
و اين را در اين جا گفت ، نه پيشتر ، براى اين كه مكلّف پيش از بلوغ فوت نمىشود . و اينها همگى شده تا هر يك از شما دريابيد اجلى معيّن از جانب اللَّه تعالى را و تا شايد خردمندى كنيد به اقرار به اين كه اينها براى زيستن دنيا و بس نيست . پس در تميز نيك و بد ، اختلاف از روى ظن نبايد كرد ؛ بلكه طلب علم از رسولان و كتابهاى الهى و اوصياى رسولان بايد كرد .
اصل : « وَقَالَ :
« وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ مِنْ رِزْقٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها وَ تَصْرِيفِ الرِّياحِ آياتٌ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ »
« 1 » » .
شرح : مضمون اين آيت در سورهء جاثيه است ؛ امّا لفظ ، موافق نيست . پس مىتواند بود كه نقل مضمون شده باشد . يا اين ، قرائتى غير مشهور باشد .
يعنى : و اللَّه تعالى گفت : به درستى كه در دگرگون شدن شب و روز و در آنچه فرو فرستاد اللَّه تعالى از بالا كه رزق خلايق باشد ؛ چه باران ، سببِ رزق است ، پس زنده كرد به آن باران زمين را به گياه ، بعد از مردن آن زمين به بىگياهى ، و در تغيير بادها از مشرق به مغرب و عكس آن و مانند آنها ، هر آيينه دليلهاست براى جمعى كه خردمندى مىكنند و در نيك و بد ، اختلاف از روى ظن نمىكنند ؛ بلكه اقرار به احتياج به رسولان و كتابهاى ايشان و اوصياى ايشان مىكنند .
اصل : « وَقَالَ :
« يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها قَدْ بَيَّنَّا لَكُمُ الْآياتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ »
» . « 2 »
شرح : و گفت در سورهء حديد : زنده مىكند اللَّه تعالى زمين را بعد از مردن آن . به تحقيق صريح ساختيم براى شما دليلهاى ربوبيّت خود را تا شايد كه شما خردمندى كنيد و در نيك و بد ، اقرار به احتياج به رسولان و كتابهاى ايشان و اوصياى ايشان كنيد .
هامش
( 1 ) . جاثيه ( 45 ) : 5 .
( 2 ) . حديد ( 57 ) : 17 .