حكم منطوقِ آيت است و از بواطن آن است .
و اين اشارت است به اين كه فَمُسْتَقرٌّ به كسر قاف است ، موافق قِرائت ابن كثير « 1 » و ابو عمرو « 2 » و يعقوب « 3 » به روايت روح و زيد ، و به تقدير « فَبَعْضُ أَحْوَالِكُمْ مُسْتَقرٌّ » است .
و مُسْتَوْدَعٌ ( به فتح دال ) به تقديرِ « بَعْضُ أَحْوَالِكُم مُسْتَوْدَعٌ » است .
و از جمله شواهد ربوبيّت ، اين است كه بعض احوال آدمى ، راسخ و جِبِلّىِ « 4 » اوست ، مثل كيفيّت آواز كه به آن مىشناسند بعض اطفال شيرخوار ، آواز پدر و مادر خود را از آواز ديگران ، و مثل كيفيّت شكل و غير آنها ، موافق آيت سورهء روم :
« وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَ أَلْوانِكُمْ »
« 5 »
.
و بعض احوال ، راسخ و جِبِلّى نيست ، مثل صحّت و مرض و خواب و بيدارى و غير آنها ، و اين ، به محض تدبير صانع عالم است . و در حكمِ اين است اين كه بعضِ احوال در بعضِ مردمان راسخ باشد و در بعض ديگر از مردمان راسخ نباشد و از اين قبيل است ايمان .
و معنىهاى ديگر براى اين آيت گفتهاند و در اين حديث ، اشارت به اين است كه آنها خوب نيست .
يعنى : و به تحقيق گفت دانا به جميع كتاب خدا و احكام او عليه السلام - در بيان آنچه گفتيم - كه : به تحقيق اللَّه تعالى آفريده پيغمبران را سرشته بر پيغمبرى . پس نمىباشند پيغمبران مگر با پيغمبرى . و آفريده بعض مؤمنان را سرشته بر ايمان ؛ چه ايمان خود را از محكمات كتاب خدا و سنّت رسول فرا گرفتهاند . پس نمىباشند آن مؤمنان ، مگر با ايمان ، خواه اوصياى انبيا باشند و خواه غير ايشان و به عاريت داده جمعى را ايمان .
هامش
( 1 ) . ابو معبد عبد اللَّه بن كثير دارى يا دارانى ( م 120 ق ) ، قارى مكّه و از قُرّاء سبع .
( 2 ) . ابو عمرو زبّان بن علاء بن عمّار بن عريان ( م 154 ق ) ، قارى بصره و از قُرّاء سبع .
( 3 ) . يعقوب بن اسحاق حضرمى كه با واسطه ، شاگرد ابو عمرو بصرى بوده و پس از ابو عمرو ، به رياست قُرّاء بصره رسيد .
( 4 ) . جِبِلّى : طبيعى ، ذاتى .
( 5 ) . روم ( 30 ) : 22 .