تعالى در ثواب اهل طاعت و عذاب اهل معصيت باطل نمىشود .
ليك در دلها گاهى وسوسه مىافتد كه به چه مصلحت ، اللَّه تعالى به بعضى مهربانى كرد و اهل طاعت شدند و به بعضى نكرد و اهل معصيت شدند . و خود را تسلّى بايد كرد به آنچه در احاديث دوازده امام عليهم السلام وارد شده كه : از اين وسوسه پيغمبران نيز خالى نيستند ؛ چه سرّ اين كار - كَمَا هُوَ حَقُّهُ - معلومِ غير اللَّه تعالى نيست و حاصل كردن علم به آن از توانايى خلائق بيرون است و طلب علم به آن ، فضولى و با اللَّه تعالى است . و سرّ اين كار في جمله ظاهر مىشود از آنچه مىآيد در حديث دوّمِ باب سى و يكمِ « كِتَابُ التَّوْحِيد » در شرح « عَلِمَ مِنهُم فِعْلًا فَجَعَلَ فِيهِمْ آلَةَ الفِعْلِ » .
بيانِ آن در اين مقام اين است كه : اللَّه تعالى دانست از ازل كه با دادن وسعت در قدرت و مقوّيّات طاعت كه قدر مشترك ميان سعيد و شقى است ، سعيد به اختيار خود ، طاعت مىكند ، مگر آن كه اللَّه تعالى كارى با او كند كه باعث اين شود كه به اختيار خود از آن طاعت برگردد و اللَّه تعالى چون آن كار را نكرده ، با او مهربانى كرده ، خواه مهربانىهاى ديگر به فعل مُقوّيّات طاعت كند و خواه نه ؛ و شقى به اختيار خود معصيت مىكند ، مگر آن كه اللَّه تعالى كارى با او كند كه باعث اين شود كه به اختيار خود از آن معصيت برگردد و اللَّه تعالى چون آن كار را نكرده ، با او نامهربانى كرده ، خواه نامهربانىهاى ديگر به فعل مُقوّيّات معصيت كند و خواه نه .
مُسْتقِرّ ، به كسر قاف و تشديد راء بىنقطه است . و از اين ، ظاهر مىشود كه مصنّف - رَحِمَهُ اللَّهُ تَعَالى - ترجيح داده قرائت كسرِ قاف را در آيتِ سورهء انعام :
« فَمُسْتَقَرٌّ وَ مُسْتَوْدَعٌ »
« 1 » كه مذكور مىشود بعد از فقرهء آينده .
مُسْتَوْدَعاً ، به صيغهء اسم مفعول باب استفعال است .
هر يك از إِعَارَة و اسْتِيدَاع متعدّى مىشود به دو مفعول - بِنَفْسِهِ - و اين جا مفعول دوم ، نايب فاعل شده .
يعنى : و آن تفاوتِ ميان داخل در ايمان ، به علم ، و داخل در ايمان ، به غير علم ، به
هامش
( 1 ) . انعام ( 6 ) : 98 .