مىماند يا نه . اگر خواهد اللَّه تعالى ، باقى مىدارد ايمان رسمى او را تا آخر عمرش و اگر خواهد ، بر طرف مىكند از او ايمان رسمى را . و خاطر جمع كرده نمىشود بر او از اين كه در صبح ، مؤمن رسمى باشد و در شام ، كافر صريح يا در شام ، مؤمن رسمى باشد و در صبح ، كافر صريح ، براى آن كه هرگاه كه ديد بزرگى از بزرگان دنيا را ، مثل پادشاهان بنى اميّه و مانند ايشان ، دلش با او مىرود . و هرگاه كه ديد چيزى را كه خوب شمرد ظاهر آن چيز را ، قبول مىكند كه صاحبش بر حق است ، مثل نماز جماعت در اوّل وقت در مسجد الحرام و مسجد مدينه و مانند آن .
اصل : وَقَدْ قَالَ الْعَالِمُ عليه السلام : « إِنَّ اللَّهَ - عَزَّ وَجَلَّ - خَلَقَ النَّبِيِّينَ عَلَى النَّبُوَّةِ ، فَلَا يَكُونُونَ إِلَّا أَنْبِيَاءَ ، وَخَلَقَ الْأَوْصِيَاءَ عَلَى الْوَصِيَّةِ ، فَلَا يَكُونُونَ إِلَّا أَوْصِيَاءَ ، وَأَعَارَ قَوْمَاً إِيمَانَاً ، فَإِنْ شَاءَ ، تَمَّمَهُ لَهُمْ ، وإِنْ شَاءَ ، سَلَبَهُمْ إِيَّاهُ » ، قالَ : « وَفِيهِمْ جَرى قَوْلُهُ تَعَالى :
« فَمُسْتَقَرٌّ وَ مُسْتَوْدَعٌ »
« 1 » » .
شرح : مىتواند بود كه در اين جا از كاتبان كافى غلطى شده باشد ؛ چه اين حديث ، نقل خواهد شد از امام موسى كاظم عليه السلام در « كِتَابُ الْإِيمَانِ وَالْكُفْرِ » در حديث چهارمِ باب صد و هشتاد و دوم كه « بَابُ الْمُعَارِين » است و در آنجا به جاى وَخَلَقَ الْأَوْصِيَاءَ عَلَى الْوَصِيَّةِ فَلَا يَكُونُونَ إِلّا أَوْصِيَاءَ چنين است : « وَخَلَقَ المُؤمِنينَ عَلَى الْإِيمانِ فَلَا يَكُونُونَ إِلَّا مُؤْمِنينَ » ، و چنين بهتر است . و « خَلَقَ الْمُؤْمِنِينَ » به تقدير « وَخَلَقَ بَعْضَ الْمُؤْمِنيِنَ » است .
إيّاه مفعول دوم سَلَبَهُمْ است و بعضى مىگويند كه : بدل اشتمالِ ضمير سَلَبَهُمْ است .
و بيان مىشود مفصّلًا در شرح « بَابُ المُعَارِين » از « كِتَابُ الْإِيمَانِ وَالْكُفْرِ » .
ضمير فِيهِم راجع به مؤمنين است كه دو قسماند .
جَرى ( به جيم و راء بىنقطه و الف منقلبه از ياء ) به صيغهء ماضى غايب معلومِ باب « ضَرَبَ » است .
جريان آيت در چيزى ، به معنى اين است كه آن چيز ، منطوقِ آيت نيست ؛ بلكه در
هامش
( 1 ) . انعام ( 6 ) : 98 .