و اين ، منافى عدالت اللَّه تعالى نيست ؛ چه پيمان بر آن كس از اللَّه تعالى اين است كه به جا آورد فريضهء او را از روى دانش و ديدهورى و يقين ، تا نباشد آن كس از جملهء جماعتى كه بيان كرده اللَّه تعالى زشتى ايشان را در ضمن بيانِ خطر ايشان در دنيا ؛ به اين روش كه گفته در سورهء حج كه : و از مردمان كسى است كه پرستش مىكند اللَّه تعالى را بر كنارهء دل ؛ چه پيروى ظن مىكند و نمىداند كه اقرار به ربوبيّت اللَّه تعالى چيست و پيروى رسول و جانشينان او كدام است . پس اگر برخورَد او را خوبى در دين حق ، مثل مال و اعتبار ، مىماند در آن پرستش ، به سبب آن خوب ، و اگر برخورَد او را آزمودى مثل افلاس « 1 » و بىاعتبارى ، برمىگردد به جانب شرك صريح ، بر آن راهى كه در باطن دارد كه شك و بىدانشى و بىيقينى باشد . به زيان داده آن كس دنيا را ؛ چه افلاس و مانند آن دارد و عوضى ندارد . و آخرت را ؛ چه عذاب الهى را البتّه درمىيابد .
آن زيانكارى دنيا و آخرت ، زيانكارىِ ظاهر است كه در آن شكّى نيست . اين كه گفتيم كه : آن كس از جملهء اين جماعت مىشود ، به واسطهء آن است كه آن زيانكارِ دنيا و آخرت ، درآمده در دين حق به سبب غير علم و نه يقين . پس به واسطهء اين ، گرديد بيرون رفتنِ صريحِ او از دين حق ، به سبب غير علم و نه يقين .
اصل : وَقَدْ قَالَ الْعَالِمُ عليه السلام : « مَنْ دَخَلَ فِي الْإِيمَانِ بِعِلْمٍ ، ثَبَتَ فِيهِ ، وَنَفَعَهُ إِيمَانُهُ ، وَمَن دَخَلَ فِيهِ بِغَيرِ عِلْمٍ ، خَرَجَ مِنْهُ كَمَا دَخَلَ فِيهِ » .
وَقَالَ عليه السلام : « مَنْ أَخَذَ دِينَهُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَسُنَّةِ نَبِيِّهِ - صلّى اللَّهِ عَلَيْه وَآلِهِ - زَالَتِ الْجِبَالُ قَبْلَ أَنْ يَزُولَ ، وَمَنْ أَخَذَ دِينَهُ مِنْ أَفْوَاهِ الرِّجَالِ ، رَدَّتْهُ الرِّجَالُ » .
وَقَالَ عليه السلام : « مَنْ لَمْ يَعْرِفْ أَمْرَنَا مِنَ الْقُرْآنِ ، لَمْ يَتَنَكَّبِ الْفِتَنَ » .
شرح : الْعالِم : دانا ؛ ، و مراد اين جا ، خصوص صاحب الزمان - صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْه - است به توسّط سفرا يا بىتوسّط . يا مراد ، يكى از دوازده امام است . يا مراد ، خصوص امام موسى كاظم عليه السلام است .
هامش
( 1 ) . افلاس : ورشكستگى و از بين رفتن مال و دارايى . ر . ك : لسان العرب ، ج 6 ، ص 166 ( فلس ) .