چهارم ،
« فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَ قُلْ سَلامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ »
« 1 »
.
« الَّذِين » عبارت است از رؤساى اهل ضلالت از جملهء اين امّت ، مثل خلفاى ثلاثه و مجتهدين اربعه و امثال ايشان تا آخر الزمان .
ضمير « يَدْعُونَ » راجع به « الّذِين » است . « الدُّعاء » و « الدَّعْوَة » : خواندن كسى مردمان را سوى خود ، به معنى فتوا دادن در مسائل شرعيّه براى عمل مردمان به آن ، مثل آيتِ سورهء نوح :
« قالَ رَبِّ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلًا وَ نَهاراً * فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعائِي إِلَّا فِراراً »
« 2 »
.
مفعول « يَدْعُونَ » محذوف است براى افادهء عموم ، به تقدير « يَدمعُونَ النَّاسَ إِلى تَقْلِيدِهِمْ » . « مِن » به معنى « فِي » است . و « دُونَ » ، ظرف است ، به معنى پيش از رسيدن به چيزى . و ضمير « دُونه » راجع به اللَّه تعالى است . پس « مِن دُونِه » به معنى « بِغَيْرِ إِذْنِ اللَّهِ تَعَالى » است .
« الشَّفَاعَة » مفعول « لَا يَمْلِكُ » است . و مراد به « شفاعت » ، جفت شدن ، به معنى همراهى كسى كردن است ؛ و آن ، بر چند قسم است ، از آن جمله قبول فتواى آن كس و عمل به آن ، چنانچه گفته در سورهء مدّثّر :
« فَما تَنْفَعُهُمْ شَفاعَةُ الشَّافِعِينَ »
« 3 » و در سورهء بقره :
« وَ لا تَنْفَعُها شَفاعَةٌ »
« 4 » و از آن جمله درخواست گناه آن كس ، چنانچه گفته در سورهء بقره :
« مَنْ ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلَّا بِإِذْنِهِ »
« 5 » و در سورهء انبيا
« وَ لا يَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضى » .
« 6 » و مراد اين جا ، قسم اوّل است ، و مراد به نفى مالكيّت داعيان ، شفاعتِ شافعان را ، نفى جواز شفاعتِ شافعان مر ايشان راست ، يا مراد ، نفى انتفاع داعيان به شفاعتِ شافعان
هامش
( 1 ) . زخرف ( 43 ) : 89 .
( 2 ) . نوح ( 71 ) : 5 - 6 .
( 3 ) . مدّثّر ( 74 ) : 48 .
( 4 ) . بقره ( 2 ) : 123 .
( 5 ) . بقره ( 2 ) : 255 .
( 6 ) . انبيا ( 21 ) : 28 .