« هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ عَلى عَبْدِهِ آياتٍ بَيِّناتٍ لِيُخْرِجَكُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ إِنَّ اللَّهَ بِكُمْ لَرَؤُفٌ رَحِيمٌ »
« 1 » : اللَّه تعالى آن كس است كه فرو مىفرستد بر بندهء خود محمّد صلى الله عليه و آله آيتهاى محكمات را كه معنى آنها ظاهر است بر هر كه زبان عربى داند و احتمال نسخ شدن در آنها نيست ، تا بيرون برد شما را از ظلمت حيرت ، سوى نور معرفت . و البتّه اللَّه تعالى به شما و بسْ هر آينه مشفقِ مهربان است .
حكايت : در مدينهء مشرّفه ميان فقير و سيد محمّد كبريتى كه افضل علماى آن جا و مدرّس مسجد رسول است ، گفتگو شد در حضور جمعى از علماى عرب و عجم ، در منزل سيّد احمد از سادات بنى الحسين . گفت كه : حيرتى دارم در خلافى كه در امامتِ بعد از پيغمبر صلى الله عليه و آله واقع شده و خلاص ، مشكل است ؛ چه هر حديثى كه طايفهاى موافقِ خود نقل مىكند ، طايفهء ديگر آن را افترا مىشمرند و مذهب پادشاه و پدر و مادر و اهل شهر ، اعتماد را نمىشايد .
گفتم كه : خلاص ، بسيار آسان است بر صاحب انصاف ؛ آيا گمان مىبرى كه اللَّه تعالى پيغمبر آخر الزمان را به جميع خلايق فرستاده و كتابى با او فرستاده و گفته كه :
در اين كتاب ، بيانِ واضحِ همه چيز شده و بىكجى است ، و مَعَ هذا ، اين مسئله را كه مدار حلّ مشكلات ، بر آن است ، در اشكال گذاشته ؟ ! اين ، محال است .
گفت كه : من راه خلاص را نمىدانم . اگر هست ، بيان كن .
گفتم كه : اللَّه تعالى خود ، طريق خلاص را بيان كرده در سورهء آل عمران ، گفته كه :
« هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ »
« 2 » : اللَّه تعالى آن كس است كه فرو فرستاده بر تو اى محمّد ، قرآن را بر حالى كه بعض آن ، آيتهاى مُحكمه است و هر كه لغت عرب مىفهمد ، مىداند معنى آنها را بىآن كه احتياج داشته باشد به معلّمى كه حجّت باشد و احتمال نسخ در آنها نيست . اين محكمات ، اصل قرآن است . كسى كه آنها را فهمد ، به واسطهء فهميدن آنها و عمل به آنها باقى قرآن را
هامش
( 1 ) . حديد ( 57 ) : 9 .
( 2 ) . آل عمران ( 3 ) : 7 .