آنها به عبارتهاى گوناگون و جدا كرده شده از هم به متشابهات .
الدِّين ( به كسر دال ) : خدا پرستى ، و اعتقادى كه آدمى دل بر آن بندد و خير آخرت خود را در آن قرار دهد . و دين پسنديده نزد اللَّه تعالى اسلام است و اسلام اين است كه شريكى براى اللَّه تعالى قرار ندهند در چيزى كه مردمان را احتياج به آن شود و بىمكابره اختلاف در آن و در دليلِ آن رود و حكم غير اللَّه تعالى را كه هر آينه از روى علم نخواهد بود ، در آن پيروى نكنند ؛ و در بسيارى از آيات قرآن ، نهى از اشراك شده و مراد ، نهى از اين است .
الفَرائِض ( به كسر همزه ، جمع فَريضه ) : چيزهايى كه اللَّه تعالى بر خلايق در محكمات قرآن لازم ساخته [ است ] .
الامُور ( جمع أمر ) : كارهايى كه عمده باشد ؛ و مراد اين جا ، مضمونهاى بعضِ محكمات است كه در آن ، امر به سؤالِ « اهْل الذكر » « 1 » و « بودن با صادقان » « 2 » و نهى از اختلاف از روى ظن و خودرأيى و مانند آنها صريح و مكرّر شده [ است ] . و ذكر امُور ، تخصيصِ بعد از تعميم است ؛ زيرا كه آنها از جملهء فرايض است .
الْمَعَالم ( جمع مَعْلَم ، به فتح ميم و سكون عين بىنقطه و فتح لام ) : علامتهايى كه به آنها چيزى معلوم شود .
الدُّعَاء : خواندن كسى را سوى چيزى .
هُدَاهُ ، ضمير ، راجع به اللَّه تعالى است . الهُدى : امامِ راهنما سوى راستى و راه راست ، موافق آيتِ سورهء بقره :
« إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلْنا مِنَ الْبَيِّناتِ وَ الْهُدى مِنْ بَعْدِ ما بَيَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِي الْكِتابِ أُولئِكَ يَلْعَنُهُمُ اللَّهُ وَ يَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ » ،
« 3 » بنا بر اين كه « وَ الْهُدى » عطف بر « مَا » باشد و ضمير منصوب در « بيّناه » راجع به « الهُدى » باشد .
الصَّدْع : كوفتن چيز سخت كه شكافته شود و شكافش به هم نتواند آمد ؛ و مراد اين جا ، كوفتن خصمان است به كلام صريح كه آن را تأويل ديگر نتوان كرد .
هامش
( 1 ) . نحل ( 16 ) : 43 ؛ انبيا ( 21 ) : 7 .
( 2 ) . توبه ( 9 ) : 119 .
( 3 ) . بقره ( 2 ) : 159 .