مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ « 1 » .
بدان كه اگر بىهدايت بمانى و به خاطر عدم هدايت اسير عالم حس باشى ، در حقيقت گرفتار مرگ و فنا و فقدان و تاريكى و جهالت شدهاى .
اين نشئه جايى است ظلمانى و گرچه داراى وجود است ، ولى وجودش بسيار ضعيف است و به خاطر ضعف و ناتوانىاش نياز به گهوارهء مكان و دايهء زمان دارد و در خارج از زمان و مكان قدرت اظهار وجود ندارد .
كسانى كه گرفتار اين عالمند و خود را مخصوص به عالم حس و ماده كردهاند عبارتاند از اشقياى جن و انس و حيوانات و نباتات و جمادات .
در يك حديث قدسى بسيار جالب و آموزنده و عبرتآور از كلام حضرت اقدس احديّت جلّ و علا آمده :
ما نَظَرْتُ إِلَى الْأَجْسامِ مُنْذُ خَلَقْتُها « 2 » .
از زمانى كه عالم اجسام را آفريدهام ، براى يك بار به آن نظر نكردهام .
عالم اجسام كه مجموع عالم مادى است و هنوز طول و عرض و عمق آن بر كسى حتى ملائكه كشف نشده از نظر حضرت او دور است ، تو اى انسان ! از اين مجموعه چه اندازه در دست دارى ؟ جز بدن ضعيف و محدود و پر از رنج و مقدارى زمين براى زندگى در آن و اندكى غذا چيز ديگرى از عالم حس نزد تو موجود است ؟
واى به حال تو ! به اين مقدار اندك كه در برابر عظمت جهان حس اصلا به نظر نمىآيد ، چنان خيره شدهاى كه همهء حقايق و عوالم و واقعيتها و توحيد و نبوت و امامت و معاد و بهشت و رضوان را در برابر آن فروخته و به كلى فراموش كردهاى
هامش
( 1 ) - عوالى اللآلى : 4 / 102 ، حديث 149 ؛ بحار الأنوار : 2 / 32 ، باب 9 ، حديث 22 .
( 2 ) - مجموعة ورام : 1 / 143 ، با كمى اختلاف .