براى تحصيل رشد و مقام قرب ، نه عللى براى سقوط و فراهم آمدن شقاوت و هلاكت ابدى ، بايد كارى كرد كه جز از حق و شؤون حق لذّت نبرد و بايد جلوى غرق شدنش را در لذّات مادّى محض گرفت ، بلكه او را بايد به نحوى تربيت كرد كه لذّات مادى را در حدود دستورات حق براى يافتن لذّات معنوى بخواهد و بايد به او توجّه داد كه او منبع انعكاس تمام عوالم و آيينهء نمايش تمام حقايق است .
آدمى چيست برزخ جامع * صورت خلق و حق در او واقع
نسخهء مجملى است مضمونش * ذات حق و صفات بىچونش
متّصل با دقايق جبروت * مشتمل بر حقايق ملكوت
باطنش در محيط وحدت غرق * ظاهرش خشك لب به ساحل فرق
يك صفت نيست از صفات خدا * كه نه در ذات او بود پيدا
هم عليم است و هم سميع و بصير * متكلّم مريد و حىّ و قدير « 1 »
مخالفت با هواى نفس ، بهترين عبادت
عرفاى بزرگ اسلامى مىگويند : در انسان ، عنصرى هست كه عبارت از روح شهوانى و خور و خواب اوست و اين عنصر مايهء هوى و هوس و شهوت است كه آن را نفس مىنامند .
نفس ، آدمى را به پيروى از لذّات و شهوات حسيّه وامىدارد و منبع اخلاق ذميمه و مفاسد و شرور است .
نفس سركش با همدستان خود چون دنيا و شيطان ، سه حايل بزرگ انسانند در راه اتصال به حق .
هامش
( 1 ) - هفت اورنگ ، جامى .