و واقعيتها خداوندى خواهد شد و تمام اعضا و جوارح در طريق انجام عمل صالح و كردار پسنديده خواهند افتاد ؛ زيرا اعضا و جوارح به منزلهء ابزار نفساند و نفس چون آراسته به پاكىها باشد ، اعضا و جوارح را با پاكىها تغذيه مىكند ، اما اگر منبع رذايل شود ، تمام اجزاء وجود انسان از آن رذايل و ناپاكىها تغذيه كرده و در نتيجه از انسان موجودى بدتر از حيوانات خواهد ساخت و اين دو مرحله ، يعنى مهذّب بودن نفس ، يا ناپاكى و آلودگى آن ، فرع شناخت نفس يا جهل به آن است و با توجّه به تأثيراتى كه جسم و نفس بر يكديگر دارند ببينيد ، جهل به نفس و قواعدى كه تزكيه و تهذيب نفس برعهدهء آنهاست ، چه منبعى براى خطر و خسارت است ! !
نفس ما موجود عجيبى است و به فرمودهء امام عارفان و مولاى متّقيان على عليه السلام نفس ما كتاب مبين است و به قول حكما نفس ما نسخهء مجمل عالم است ، كه از بركت معرفت به نفس و جنود آن و آگاهى بر قواعد الهى ، مىتوان به آن مقامى كه حتى در قدرت ملك مقرّب نيست رسيد . بياييد از اين ظواهر به باطن سفر كنيم ؛ بياييد از اين ديوارهاى تاريك مادى روزنهاى به سوى عالم نور باز كنيم ؛ بياييد درصدد شناخت خود برآمده و از موقعيّت خود آگاه گرديم ؛ بياييد حلال و حرام مولا را شناخته و به كار بنديم ؛ بياييد خود را از اين قفس تنگ طبيعت آزاد كرده ، به فضاى غير متناهى عشق دوست پرواز كنيم ؛ بياييد نفس و جنودش را بشناسيم و تمام خواستهها و اميال و غرائزى كه بر صفحهء او نقش است به هنگام به كارگيرى آنها با خواستههاى حضرت دوست منطبق كنيم .
صاحب كتاب « لوايح » مىگويد :
آدمى اگرچه به سبب جسمانيّت در غايت كثافت است ، اما به حسب روحانيّت [ نفس ] در نهايت لطافت است ، به هرچه روى آرد حكم آن گيرد و به هرچه توجه
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 249
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٢٤٩