در داستان غرق شدن فرعون در دريا آمده است :
لحظهاى كه امواج دريا فرعون را به كام مرگ كشيد گفت : به خدايى كه بنى اسرائيل به او ايمان آوردهاند ايمان آوردم و من از تسليم شدگان هستم ، سپس خطابى قهرآميز از سوى حق شنيد كه فرمود : آيا اكنون توبه مىكنى در حالى كه از پيش عصيان مىكردى و از مفسدان بودى ؟ ! » « 1 » پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله در اين زمينه مىفرمايد :
هر كس پيش از آن كه مرگ را مشاهده كند توبه نمايد ؛ توبهاش پذيرفته مىشود . « 2 » دليل پذيرفته شدن توبه تا پيش از مرگ اين است كه : توبه در حال مرگ نوعى پشيمانى ناخواسته است . زمانى كه گنهكاران به خاطر ترس از كيفر الهى به آن روى مىآورند ، حالتى است كه از بيرون بر آنان تحميل شده است و هيچ ارتباطى به انقلاب درونى و طهارت نفس و پاكى روح آنان ندارد . بنابراين ردّ توبه از جانب خداوند غفّار در لحظهء مرگ از روى بخل نيست ، بلكه به خاطر راست نبودن توبهء انسان در آن وضعيّت ويژه است .
و امّا توبه در قيامت تأثيرى ندارد ؛ زيرا در عرصهء قيامت انقلاب درونى و تكليف و شريعت برداشته شده است و همه درونها و قصدها آشكار گشته است و مفهومى براى توبه نمىماند . پس بازگشت به دنيا و پشيمانى و جبران هم وجود ندارد تا توبه معنا پيدا كند .
هامش
( 1 ) - اشاره است به سورهء يونس ( 10 ) : 90 - 91 .
( 2 ) - الكافى : 2 / 440 ، حديث 2 ؛ بحار الأنوار : 6 / 19 ، باب 20 ، حديث 4 - 5 .