البته بر اساس روايات ما مسألهء حق النّاس در اينجا مطرح نيست ؛ زيرا خداوند در دنيا و آخرت آثار و واجباتى بر حقوق مردم قرار داده است كه در محاكمهء قيامت حسابرسى مىكند و همچنين پذيرش لطف و آمرزش خداوند ، به شرط توبه و عمل صالح است كه در سورهء فرقان مىفرمايد :
إِلَّا مَن تَابَ وَ ءَامَنَ وَ عَمِلَ عَمَلًا صلِحًا فَأُوْلئِكَ يُبَدّلُ اللَّهُ سَيَاتِهِمْ حَسَنتٍ وَ كَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيًما » « 1 »
مگر آنان كه توبه كنند و ايمان آورند و كار شايسته انجام دهند ، كه خدا بدىهايشان را به خوبىها تبديل مىكند ؛ و خدا بسيار آمرزنده و مهربان است .
اگر توبه و كار نيك كنند خداوند هم گناهان آنان را به نيكىها تبديل مىكند و گرنه در قيامت هيچ توبهاى اثر ندارد و انسان به صورت آدميزاد محشور نمىشود .
پس مراد آيه كه مىفرمايد : خداوند همه گناهان را مىبخشد آن نيست كه انسان گناه كند و بگويد خدا مىآمرزد ، بلكه مقصود اين است كه : گناهان هر قدر بزرگ باشد سزاوار آمرزيدن است ، پس نبايد از رحمت خدا نااميد بود .
شاهد بر اين مطلب دو اسم از اسماى حسناى الهى با نام غفور و رحيم در كنار نام اللّه است كه تأكيد بر اين مىباشد كه من بخشنده و مهربانم و خود بندگانم را مىبخشم .
اسباب مغفرت و آمرزش
نكته مهمّى كه در آيهء يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا نهفته است اين كه آمرزش و مغفرت همهء گناهان از سوى خداوند سبب و دليل مىخواهد ؛ سبب آن چيست ؟
هامش
( 1 ) - فرقان ( 25 ) : 70 .