دانشمندان و مفسران قرآن گفتهاند :
سبب مغفرت دو چيز است :
1 - شفاعت 2 - توبه
شفاعت شامل شرك نمىشود ؛ زيرا به دليل آيهء شريفهء :
إِنَّ اللَّهَ لَايَغْفِرُ أَن يُشْرَكَ بِهِوَيَغْفِرُ مَا دُونَ ذَ لِكَ لِمَن يَشَآءُ وَمَن يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَقَدْ ضَلَّ ضَللَا بَعِيدًا » « 1 »
مسلماً خدا اين را كه به او شرك آورده شود نمىآمرزد ، و فروتر از آن را براى هر كه بخواهد مىآمرزد . و هر كه به خدا شرك ورزد ، يقيناً به گمراهى بسيار دورى دچار شده است .
ناظر به شفاعت انسان است و مسألهء شرك را نمىگيرد ؛ زيرا شرك ورزيدن سبب انكار صفات ذاتى و فعلى ذات پروردگار مىشود و حقوق خداوند بر بندگان را نابود مىسازد . البته پس از قرائنى و اختلافى كه مفسّران پيرامون آيهء فوق دارند اين مطلب به دست مىآيد .
بعضى گفتهاند :
عموم مغفرت ، مقيّد به غير شرك و گناهانى است كه خداوند وعدهء عذاب و آتش داده است . ولى توبه قيدى ندارد كه بايد به طور كلّى از هر نوع گناه توبه نمود . « 2 » ارزش حقيقى توبه تنها در حيات دنياست و در هنگام مرگ و قيامت فايده و سودى ندارد ؛ زيرا كسى كه آثار گناه و كيفر و آتش را مىبيند ، به ناچار به طلب آمرزش و توبه روى مىآورد تا از دام عذاب خلاصى پيدا كند .
هامش
( 1 ) - نساء ( 4 ) : 116 .
( 2 ) - تفسير نمونه : 19 / 498 - 508 ؛ تفسير الميزان : 17 / 278 - 280 ، ذيل آيهء 53 سورهء زمر .