معناى اسراف
راغب در معناى لغت اسراف مىنويسد :
اسراف در لغت : به معناى تجاوز از حدّ هر عملى است كه انسانى مرتكب مىشود . « 1 » در اينجا اسراف در نفس و جان است يعنى انسان در بهرهگيرى از استعداد و ظرفيتهاى وجودى خود دچار نوعى تندروى يا زيادهخواهى مىشود و از جادّه ميانهرو بيرون مىرود .
با قيد عَلَى أَنفُسِهِمْ اراده مىفرمايد : گناه اسراف بر نفس است و اثر گناهانِ آدمى به خودش باز مىگردد و ضررى براى خداوند ندارد . خداوند حكيم در حقيقت از اسراف بر نفس ؛ جنايت يا خيانت و معناى قريب به آن اراده فرموده است . و اين كلمه خفيفترين كلامى است كه جنبهء محبّت و دلسوزى دارد كه در امانت خداوند خيانت نكنيد و شئون انسانيّت را به بازى نگيريد .
در سياق آيه ، تعدّى بر نفس و جنايت بر آن عموميّت دارد و هر گناهى مانند شرك و قتل و دروغ و . . . و گناهان بزرگ و كوچك را شامل مىشود و اختصاص به مؤمنان و مسلمانان هم ندارد .
بعد مىفرمايد : لَاتَقْنَطُواْ مِن رَّحْمَةِ اللَّهِ قنوط يأس از خير و رحمت اوست .
مراد از رحمت در آيهء شريفه مغفرت است ؛ زيرا رحمت مربوط به آخرت است نه دنيا و آخرت ، ولى به قرينهء جملهء بعدى كه مىفرمايد : يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا مغفرت در دنياست و هيچگاه درِ رحمت و غفران الهى بسته نمىشود و ارزش توبه در دنيا آشكار مىگردد هر چند گنهكار پليدترين و حيوانترين آدميان باشد .
اگر حال بسيارى از مجرمان تاريخ را ببينيد كه بعد از ارتكاب گناهان كبيره چنان ناراحت و پشيمان مىشوند كه باور نمىكنند راه بازگشتى به روى آنها باز باشد و آنچنان خود را آلوده مىدانند و بارها و بارها هم تكرار مىكنند و صدبار توبه را
هامش
( 1 ) - مفردات ألفاظ القرآن ، راغب اصفهانى : 230 ، مادهء سرف .