مىپيوندند . چنان كه اين هر دو تاريخ به جوهر طبيعت بشرى و قابليّت آن براى پذيرش ضلالت و هدايت و جاهليّت و معرفت باز مىگردد . . . .
چنان كه ملاحظه مىشود منطق وحى در آيات نخستين ، اوّلًا : به نفس انسان و آفرينندهء آن قسم ياد مىكند و آنگاه تذكّر مىدهد كه آفريدگار پس از آفرينش نفس فجور و تقوى را از رهگذر الهام به او نشان داده و پس از آن يادآور مىشود كه هر كس به تزكيه و تهذيب نفس بپردازد ، رستگارى خواهد يافت . و اين همان طريق ايمان است . و هر كه آن را فاسد و تباه سازد دستخوش حرمان و گرفتار خسران خواهد شد و اين همان طريق جاهليّت است .
همچنين در آيهء دوم خاطر نشان مىسازد كه خداوند راه رستگارى و هلاك را كه همان راه ايمان و جاهليّت است به آدمى نشان داده است و باز در آيهء سوم تأكيد مىكند كه خداوند راه را به آدمى نشان داده و او مختار است كه به راه ايمان و از پى شاكران روان شود يا در طريق جاهليّت و جادهء كفران گام بسپرد .
بنابراين هر عملى از جانب بشر در اين جهان سرزند و هر پيشامدى كه در زندگى براى بشر رخ دهد ، بىگمان به مقتضاى همين سنّت الهى كه انسان را داراى طبيعت مزدوج و پذيراى هدايت و ضلالت آفريده ، جريان مىپذيرد .
شكّ نيست كه بشر در طول زندگانى خود ادوار مختلفى از تطوّر و تحوّل را طى مىكند ؛ گاهى اين تطوّر به معناى واقعى و مفهوم حقيقى كلمه جريان مىپذيرد و در اين صورت بشر ، راه رشد و نمو و كمال را مىپيمايد و گاهى هم اين تطوّر به معنى باطل و در جهت انحراف از راه مستقيم سير مىكند . و بشريت در اين دو گونه تطوّر ، صور و اشكال مختلفى متناسب با محيط و هماهنگ سطح تقدّم مادى و عملى و اجتماعى و اقتصادى و سياسى به خود مىگيرد ، ولى بشر در همگى مراحل اين تطوّر و در كليّهء صور و اشكال مختلف آن ، هيچگاه از دو وضع خارج نيست ، يا وضع هدايت و يا وضع ضلالت و به عبارت ديگر يا اسلام و يا جاهليّت .
تفسير و شرح صحيفه سجاديه (فارسى) — صفحة 61
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٦١