تحقيق است به حسب قواعد فقهيه ، گرچه پيش اهل معرفت اين نماز را به هيچ وجه ارزش نيست ، و مثل ساير كسبهاى مشروعه است بلكه شايد از آن نيز كمتر باشد .
مرتبهء سوم : تصفيهء آن است از رسيدن به جنّات جسمانيه و حور و قصور و امثال آن از لذّات جسمانيه ، و مقابل آن عبادات اجيران است ، چنانچه در روايات شريفه است ، و اين نيز در نظر اهل اللّه چون ساير كسب هاست ، الّا اين كه اين كاسب اجرتش بيشتر و بهتر است ، در صورتى كه قيام به امر كند و از مفسدات صوريه عمل را تخليص كند .
مرتبهء چهارم : آن است كه عمل را تصفيه كند از خوف عقاب و عذابهاى جسمانى موعود ، و مقابل آن عبادت عبيد است چنانچه در روايت است ، و اين عبادت نيز در نظر اصحاب قلوب قيمتى ندارد ، و از نطاق عبوديت خارج است و در نظر اهل معرفت فرق نكند كه انسان عملى را بكند از خوف حدود و تعزيرات در دنيا يا خوف عقاب و عذاب آخرتى ، يا براى رسيدن به زنهاى دنيايى ، يا براى رسيدن به زنهاى بهشتى ، در اين كه هيچ يك براى خدا نيست و داعى بر داعى امر است كه مطابق قواعد فقهيّه عمل را از بطلان صورى خارج كند ، ولى دربازار معرفت اين متاع را ارزشى نباشد .
مرتبهء پنجم : تصفيهء عمل است از رسيدن به سعادات عقليه و لذّات روحانيهء دائمهء ازلّيهء ابديه ، و منسلك شدن در سلك كروبيّين و منخرط شدن در جرگهء عقول قادسه و ملائكهء مقربين . و در مقابل آن عمل نمودن براى اين مقصد است ، و اين درجه گرچه درجهء بزرگ عالى و مهمى است و حكما و محققين به اين مرتبه از سعادت خيلى اهميّت دادند و براى آن ارزش قائل شدند ، ولى در مسلك اهل اللَّه اين مرتبه نيز از نقصان سلوك ، و سالك آن نيز كاسب و از اجيران به شمار مىرود ، گرچه در متجر و مكسب با سايرين فرقها دارد .
تفسير و شرح صحيفه سجاديه (فارسى) — صفحة 166
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص١٦٦